Krajowa Rada Izb Rolniczych na wniosek Wielkopolskiej Izby Rolniczej, zwróciła się do Ministra Rolnictwa o podjęcie prac legislacyjnych w zakresie reformy systemu ubezpieczeń społecznych rolników w celu umożliwienia łączenia okresów ubezpieczenia w KRUS z systemem powszechnym ZUS oraz możliwość „dopłacenia” składek KRUS. Samorząd rolniczy ponowił wniosek licząc na wprowadzenie oczekiwanych zmian, które dla wielu rolników mogą zdecydować o jakości ich życia w okresie emerytalnym.
Zwiększenie rolne z ZUS wciąż nie rozwiązuje problemu
Jak wskazano w piśmie do Ministerstwa - problem dotyczy osób, które opłacały składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w KRUS przez okres krótszy niż 25 lat (w szczególności poniżej 120 miesięcy/składek), a pozostałą część kariery zawodowej spędziły w systemie powszechnym (ZUS).
- Wprowadzona w ostatnich latach reforma (tzw. zwiększenie rolne w ZUS) wciąż nie rozwiązuje problemu w sposób satysfakcjonujący i sprawiedliwy społecznie dla wszystkich grup ubezpieczonych, dlatego zasadnym było w naszej ocenie kolejne wnioskowanie w wyżej przedstawionym zakresie – zaznacza Wielkopolska Izba Rolnicza.
Jak tłumaczy w piśmie do KRIR wielkopolski samorząd rolniczy, w okresie dużej transformacji w rolnictwie wielu rolników musiało przekwalifikować się i podjąć pracę w innych zawodach – przechodząc tym samym do systemu powszechnego ZUS. W okresie osiągnięcia wieku emerytalnego nie mają 25 lat pracy w rolnictwie, jak też nie mają 25 lat ubezpieczenia w ZUS.
- Osoby te są pokrzywdzone i mimo udokumentowanych niemal 40 lat opłacania różnego rodzaju składek ubezpieczenia emerytalnego kwalifikują się jedynie na najniższe emerytury – podkreśla WIR.
Obecna konstrukcja prawna dyskryminuje osoby o stażu mieszanym
Zdaniem wielkopolskiego samorządu rolniczego, obecna konstrukcja prawna drastycznie dyskryminuje osoby o tzw. mieszanym stażu ubezpieczeniowym. W obecnym stanie prawnym, aby otrzymać emeryturę rolniczą z KRUS, wymagane jest legitymowanie się co najmniej 25-letnim okresem ubezpieczenia rolniczego. Z kolei reforma ZUS z 2023 roku (tzw. "czternastki" i zasady zaliczania okresów) oraz wcześniejsze przepisy sprawiają, że ubezpieczeni, którzy zgromadzili w KRUS małą liczbę składek (np. poniżej 120 miesięcy), tracą te środki lub nie przekładają się one na sprawiedliwy wzrost ich świadczenia emerytalnego.
WIR zauważa, że rolnicy, którzy przez kilka lat rzetelnie opłacali składki do KRUS, a następnie podjęli pracę na etacie i resztę składek odprowadzali do ZUS, zderzają się z murem biurokracji. Ich ciężko zarobione i wpłacone do kasy KRUS pieniądze często nie dają im prawa do odrębnego świadczenia rolniczego, a mechanizmy rekompensaty w ZUS są dla wielu mało korzystne lub niedostępne ze względu na sztywne progi. W opinii wielu rolników - sytuacja ta prowadzi do rażącej niesprawiedliwości społecznej systemu.
Postulaty WIR
W związku z powyższym Wielkopolska Izba Rolnicza zaapelowała o:
- Nowelizację przepisów umożliwiającą proporcjonalne doliczanie okresu opłacania składek w KRUS do emerytury z ZUS na jasnych, przeliczeniowych zasadach kapitałowych.
- Zniesienie restrykcyjnych progów ilościowych (w tym progu poniżej 120 składek), które powodują "przepadanie" lub marginalizowanie wartości składek rolniczych w ogólnym rozrachunku emerytalnym – przede wszystkim wnosimy o to, aby osoby, które opłacały składkę w KRUS przez minimum 10 lat i osiągnęły wiek emerytalny, miały możliwość dopłacenia pozostałych składek tym samym uzyskując prawo do emerytury w KRUS niezależnie od nabytych uprawnień w ZUS.
Co na to Ministerstwo Rolnictwa?
Jak wskazuje w odpowiedzi na pismo samorządu rolniczego MRiRW, osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., które nie nabyły prawa do emerytury rolniczej z uwagi na niespełnienie wymaganego 25-letniego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, mogą ubiegać się o zwiększenie emerytury przyznawanej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zwiększenie to odpowiada części składkowej emerytury rolniczej i stanowi formę uwzględnienia okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Dalej resort rolnictwa tłumaczy, że system ubezpieczenia społecznego rolników został przez ustawodawcę ukształtowany jako system odrębny od powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych. Odrębność ta znajduje odzwierciedlenie zarówno w zasadach podlegania ubezpieczeniu, sposobie finansowania składek, jak również w konstrukcji i zasadach ustalania prawa do świadczeń emerytalno-rentowych. W tym - system rolniczy nie ma charakteru kapitałowego i nie opiera się na ewidencjonowaniu składek na indywidualnych kontach ubezpieczonych, lecz funkcjonuje według odmiennych zasad uwzględniających specyfikę działalności rolniczej.
W systemie powszechnym wysokość emerytury pozostaje w bezpośrednim związku z kwotą składek zapisanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego, podczas gdy składki opłacane w KRUS mają charakter zryczałtowany i nie tworzą indywidualnego kapitału emerytalnego.
W konsekwencji system ubezpieczenia społecznego rolników nie przewiduje mechanizmu pozwalającego na bezpośrednie przełożenie wartości wpłaconych składek na wysokość przyszłego świadczenia według zasad obowiązujących w systemie powszechnym.
W związku z powyższym – jak podkreśla resort rolnictwa - postulat przeliczania składek opłaconych w KRUS na kapitał emerytalny w ZUS według zasady „złotówka za złotówkę” wymagałby zasadniczej przebudowy obecnych rozwiązań systemowych i wprowadzenia do systemu rolniczego elementów modelu kapitałowego. Oznaczałoby to konieczność opracowania nowych zasad ustalania wartości kapitału odpowiadającego okresom ubezpieczenia rolniczego oraz przeprowadzenia pogłębionych analiz prawnych i finansowych.
Czy możliwe jest „dopłacanie składek KRUS”?
Odnosząc się natomiast do postulatu umożliwienia „dopłacania” składek KRUS w celu uzupełnienia wymaganego okresu ubezpieczenia, MRiRW wskazuje, że prawo do emerytury rolniczej jest obecnie uzależnione od rzeczywistego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez ustawowo określony okres.
- Wprowadzenie możliwości uzupełniania stażu wyłącznie poprzez dodatkowe wpłaty składek oznaczałoby odejście od tej zasady i wymagałoby oceny skutków dla Funduszu Emerytalno-Rentowego oraz funkcjonowania całego systemu – zaznacza w odpowiedzi resort rolnictwa.
Jednocześnie podkreśla, że obowiązujące regulacje dotyczące zwiększenia emerytury z systemu powszechnego o część odpowiadającą okresom opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników stanowią element szerszego kompromisu systemowego, uwzględniającego odrębność zasad funkcjonowania obu systemów ubezpieczeniowych. Pozwalają one na częściowe uwzględnienie aktywności zawodowej wykonywanej w gospodarstwie rolnym przez osoby, które nie nabyły prawa do emerytury rolniczej.
- Propozycje zmian w systemie ubezpieczenia społecznego rolników powinny zostać przedstawione na posiedzeniu Rady Ubezpieczenia Społecznego Rolników, która reprezentuje interesy ogółu ubezpieczonych i świadczeniobiorców. Po przedstawieniu stanowiska i rekomendacji Rady do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi zostaną podjęte odpowiednie działania, jeżeli w wyniku analizy zostaną uznane za uzasadnione – zaznacza też w odpowiedzi MRIRW.
Opr. A.Kozłowska za WIR
