Rok 2026 przyniesie rolnikom sporo nowych przepisów i zmian w praktyce. Rząd zapowiada korekty w dopłatach i dotacjach, wchodzi ustawa o „aktywnym rolniku”, trwają prace nad ustawą o dzierżawie rolniczej, a firmy i rolnicy VAT będą wchodzić w KSeF. Do tego dochodzą rosnące kary i nowe stawki zwrotu akcyzy za paliwo rolnicze. Zebraliśmy najważniejsze rzeczy, o których trzeba pamiętać.
Nowe dopłaty dla rolników do 2026 roku
Od 15 marca 2026 r. ma ruszyć nowa interwencja rolno-środowiskowo-klimatyczna: Ochrona torfowisk i obszarów podmokłych na gruntach użytkowanych rolniczo.
Planowane warianty i stawki:
- Ochrona torfowisk i obszarów podmokłych na trwałych użytkach zielonych – 581 zł/ha/rok;
- Ochrona torfowisk i obszarów podmokłych na gruntach ornych– 627 zł/ha/rok;
- Przekształcanie gruntów ornych w użytki zielone– 2 387 zł/ha/rok.
Założenie jest takie, że rolnik ma dostać rekompensatę za koszty i spadek dochodu wynikające z wymogów ochrony torfowisk (GAEC 2).
TUZ: zmiana definicji i większy „luz” we wskaźniku
W 2026 roku pojawiają się też ułatwienia dotyczące trwałych użytków zielonych:
- wydłużenie z 5 do 7 lat okresu, po którym następuje przekształcenie gruntu ornego wykorzystywanego do uprawy traw lub roślin pastewnych w TUZ
- zwiększenie progu różnicy wskaźnika TUZ z 5% do 10% wobec wskaźnika referencyjnego.
Zmiana ta ma ułatwić rolnikom gospodarowanie łąkami i pastwiskami. Dzięki wydłużeniu okresu do 7 lat wielu gospodarzy nie będzie już zmuszonych do niepotrzebnej orki i przesiewania pól tylko po to, by uniknąć uznania gruntu za trwały użytek zielony. Ma to ograniczyć niszczenie gleby, zmniejszyć koszty i poprawić stosunki wodne na polach.
LEADER bez granic
Wśród zapowiadanych zmian są m.in. LEADER bez granic, czyli zmiana zasady działania Lokalnych Grup Działania. Od 2026 roku LGD będą mogły realizować projekty międzynarodowe, wspólnie z partnerami z innych krajów UE. To oznacza nowe pieniądze na współpracę, wymianę doświadczeń i lokalne inicjatywy, które dotąd nie miały dostępu do takich projektów.
Nowe wsparcie dla producentów owoców i warzyw
Rząd zapowiada również nowe programy wsparcia dla sadowników i warzywników. W planach są m.in. szkolenia, doradztwo, coaching oraz wymiana dobrych praktyk między gospodarstwami. Ma to pomóc producentom poprawić opłacalność upraw i lepiej przygotować się do zmian na rynku.
Premia dla młodych rolników nawet 300 tys. zł. Kto zyska 100 tys. zł więcej?
Od 2026 roku będzie też wyższa premia dla młodych rolników, nawet 300 tys. zł, szczególnie dla gospodarstw z produkcją zwierzęcą (będzie to o 100 tys. zł więcej względem dotychczasowej premii).
„Aktywny rolnik” od kampanii 2026. Kto dostanie dopłaty z automatu?
Rząd przyjął ustawę o „aktywnym rolniku”. Założenie jest takie, że dopłaty i wsparcie mają trafiać do tych, którzy realnie prowadzą działalność rolniczą.
Najważniejsze punkty:
- część rolników będzie uznana za aktywnych z mocy ustawy (automatycznie),
- pozostali będą musieli udowodnić aktywność kosztami lub przychodami,
- małe gospodarstwa mają mieć w 2026 r. rozwiązanie przejściowe.
W praktyce „z automatu” w kampanii 2026 ma przejść ok. 1,17 mln rolników, w tym ok. 600 tys. ubiegających się o płatność dla małego gospodarstwa.
Rejestr aktywnych rolników w ARiMR. Co się pojawi w ewidencji?
Zmiany dotyczące aktywnego rolnika mają objąć także system ewidencji producentów prowadzony przez ARiMR. W ewidencji ma się pojawić informacja:
- czy producent jest rolnikiem aktywnym zawodowo,
- za jaki rok wydano ostatnią decyzję z taką informacją.
To ma posłużyć do budowy rejestru rolników aktywnych, który może być później wykorzystywany również przy pomocy krajowej.
Projekt ustawy o dzierżawie ziemi. Koniec „ustnych umów”
W konsultacjach jest też projekt ustawy regulującej dzierżawę rolniczą, szczególnie istotny dla dzierżaw prywatnych między rolnikami.
Kluczowe zmiany, o których mówi projekt:
- koniec dzierżaw ustnych
- podział na dzierżawy krótkoterminowe (do 8 lat) i długoterminowe (powyżej 8 lat, maks. 30 lat),
- wymóg formalizacji, m.in. potwierdzenie daty okazania umowy (np. u notariusza, w ARiMR lub u wójta),
- obowiązek dołączenia protokołu wydania,
- przy braku formalności – ryzyko nieważności umowy.
Dla wielu gospodarstw może to oznaczać konieczność uporządkowania dzierżaw „po sąsiedzku”.
KSeF 2026: rolnik ryczałtowy w praktyce też dotknięty
W 2026 r. wchodzi obowiązkowy KSeF dla firm. Dla rolników kluczowy jest status podatkowy. Otóż rolnik VAT (NIP) będzie musiał wystawiać faktury w KSeF od 1 lutego lub 1 kwietnia 2026 w zależności od przychodów. Rolnik ryczałtowy formalnie nie ma obowiązku korzystania z KSeF, ale w praktyce temat go dotyczy, bo:
- przy fakturach VAT RR nabywca może chcieć wystawiać dokumenty w KSeF,
- rolnik ryczałtowy może być zmuszony do nadawania uprawnień i „obsługi” systemu, jeśli chce mieć dostęp do dokumentów.
To jest jeden z punktów, które już teraz budzą duże emocje wśród rolników.
Wyższe kary dla rolników w 2026 r.: nawozy, OC ciągnika i „kopciuchy”
W 2026 roku rolników czekają surowsze konsekwencje za naruszenia przepisów. Za złamanie zasad programu azotanowego maksymalne opłaty będą wyższe niż w 2025 r.:
- 3042,25 zł – za stosowanie nawozów niezgodnie z zasadami lub planem nawożenia azotem,
- 4563,37 zł – za niewłaściwe przechowywanie nawozów naturalnych,
- 760,56 zł – za błędy w prowadzeniu dokumentacji programu azotanowego,
- 760,56 zł – za brak planu nawożenia azotem.
Do tego za brak obowiązkowego OC dla ciągnika lub przyczepy grożą kary zależne od długości przerwy w ubezpieczeniu:
- 1–3 dni bez OC – 330 zł
- 4–14 dni bez OC – 810 zł
- powyżej 14 dni bez OC – 1610 zł
A w regionach z uchwałami antysmogowymi użytkowanie starych pieców może skończyć się mandatem do 500 zł, a nawet grzywną do 5 000 zł przy postępowaniu sądowym.
Zwrot akcyzy za paliwo rolnicze w 2026: stawka 1,48 zł/l
Ustalono stawkę zwrotu akcyzy za olej napędowy wykorzystywany do produkcji rolnej na 2026 r. – 1,48 zł za litr. To więcej niż w 2025 r., ale mniej niż pierwotnie zakładano, bo miało być 1,50 zł/l.
W przeliczeniu:
- 162,80 zł z 1 ha UR (110 l x 1,48 zł)
- 59,20 zł z 1 DJP bydła/owiec/kóz/koni (40 l x 1,48 zł)
- 5,92 zł z 1 średniorocznej sztuki świń (4 l x 1,48 zł)
KRUS i świadczenia 2026: wyższy zasiłek pogrzebowy i waloryzacja emerytur
W 2026 r. ważne będą również zmiany w świadczeniach KRUS:
- zasiłek pogrzebowy ma wzrosnąć do 7 000 zł (z 4 000 zł),
- w marcu odbędzie się waloryzacja emerytur i rent – prognozy mówią o wzroście rzędu kilku procent (dokładny wskaźnik poznamy w 1 marca).
Kamila Szałaj
