Rolnicy wchodzą w nowy okres niepewności z niższymi przychodami
Sytuacja ta pojawia się w szczególnym momencie cyklu rynkowego. Na początku marca sektor dopiero zaczynał odbudowywać równowagę po wcześniejszych wahaniach cenowych. Notowania proszków mlecznych oraz tłuszczu zaczęły się poprawiać, co było widoczne m.in. w wynikach aukcji Global Dairy Trade. Wzrost indeksu GDT na początku marca o ponad pięć procent wskazywał na odradzający się popyt w niektórych segmentach rynku. Jednocześnie jednak ceny sera pozostawały relatywnie słabsze, co miało duże znaczenie dla Europy, gdzie ich produkcja stanowi podstawę wartości dodanej w sektorze mleczarskim.
Polska wchodzi w okres zwiększonego napięcia geopolitycznego w sytuacji dość specyficznej. Z jednej strony sektor mleczarski pozostaje jednym z najbardziej konkurencyjnych segmentów polskiego rolnictwa i przemysłu spożywczego. Eksport produktów mlecznych osiąga rekordowe poziomy, a Polska należy do największych producentów mleka w UE.
Z drugiej strony ceny skupu mleka w Polsce na początku 2026 r. były wyraźnie niższe niż rok wcześniej. Oznacza to, że rolnicy i przetwórcy wchodzą w nowy okres niepewności z niższymi przychodami. W praktyce zwiększa to ryzyko tzw. ścisku marżowego, w którym koszty produkcji rosną szybciej niż ceny sprzedaży produktów. W skali całej Unii konflikt bliskowschodni nakłada się na istniejące wcześniej napięcia. Wprowadzenie ceł na część produktów mlecznych eksportowanych do Chin ograniczyło dostęp do jednego z najważniejszych rynków zewnętrznych dla europejskiego mleczarstwa. Jednocześnie konkurencja ze strony Nowej Zelandii i Stanów Zjednoczonych pozostaje bardzo silna.
Wyzwania unijnego sektora mleczarskiego
W rezultacie unijny sektor mleczarski stoi przed podwójnym wyzwaniem:
- z jednej strony rosnących kosztów energii i logistyki,
- z drugiej, pogorszenia warunków dostępu do niektórych rynków eksportowych.
Taka kombinacja czynników może prowadzić do dalszego rozwarstwienia rynku między różnymi kategoriami produktów. W obecnych warunkach strategiczne znaczenie ma zwiększenie odporności sektora na wstrząsy zewnętrzne. Dla gospodarstw mlecznych kluczowe będzie dalsze ograniczanie energochłonności produkcji oraz inwestycje w technologie poprawiające efektywność energetyczną. Rosnące znaczenie mogą mieć również instalacje odnawialnych źródeł energii na poziomie gospodarstw.
Jakie konsekwencje wojny z Iranem poniesie Polska?
Dla Polski wojna z Iranem oznacza przede wszystkim ryzyko pogorszenia rentowności sektora przetwórczego oraz zwiększoną zmienność cen. Dla Unii konflikt może pogłębić istniejące rozwarstwienie rynku między poszczególnymi kategoriami produktów. W skali globalnej natomiast, sektor mleczarski coraz silniej zależeć będzie od czynników, które jeszcze kilka lat temu miały znacznie mniejsze znaczenie dla kształtowania cen mleka i produktów mlecznych.
Najbliższe miesiące pokażą, czy konflikt na Bliskim Wschodzie okaże się jedynie krótkotrwałym wstrząsem, czy też zapoczątkuje nową epokę zwiększonej niestabilności w globalnym systemie żywnościowym. W każdym scenariuszu jedno pozostaje pewne: zdolność adaptacji i zarządzania ryzykiem stanie się jednym z najważniejszych czynników konkurencyjności sektora mleczarskiego w Polsce i Europie.
Jarosław Malczewski
