Eksperci oceniali, że po dość chłodnej wiośnie można spodziewać się nieco późniejszego ataku chwościka, niż w poprzednich sezonach. A to dlatego, że wiosna była dość chłodna i wpłynęła na spowolnienie i opóźnienie wegetacji buraków cukrowych.
Od czego zależy rozwój chwościka buraka?
Niestety, po tych przewidywaniach pojawił się okres rekordowych upałów, a to czynnik sprzyjający intensywnemu rozwojowi chwościka buraka. Sprawca choroby najszybciej rozwija się w zakresie temperatur 25 – 30°C, przy temperaturach w nocy powyżej 15°C i wysokiej wilgotności powietrza. Aktywność życiowa grzyba spowalnia przy spadku temperatury powietrza poniżej 15°C, a poniżej 10°C nie tworzą się zarodniki konidialne i nie dochodzi do nowych infekcji.
Służby surowcowe obecnych w Polsce koncernów w drugiej dekadzie czerwca tradycyjnie rozpoczęły monitoring sprawcy choroby i już wiele plantacji jest po pierwszych zabiegach ograniczania. Oczywiście sytuacja jest bardzo zróżnicowana. Rozwój choroby zależy od wielu czynników, a najbardziej od warunków pogodowych, od miejsca buraków w płodozmianie, uprawianych odmian i od technologii uprawy.
Chwościk buraka pojawia się najwcześniej na polach, gdzie buraki cukrowe są uprawiane częściej niż co 4 lata. Ma to miejsce również w rejonach, gdzie w ubiegłym roku choroba mocno atakowała. Sprawca wcześniej atakuje na plantacjach założonych w miejscach, gdzie w poprzednich latach składowano pryzmy buraków.
Monitoring chwościka buraka jest najważniejszy
Najważniejszy jest monitoring chwościka buraka, który prowadzą służby surowcowe na wybranych plantacjach rejonu surowcowego. To bardzo pomocne i komunikaty na bieżąco trafiają do każdego plantatora. A ponieważ nie tylko chwościk atakuje liście buraka cukrowego, prowadzony jest jednocześnie monitoring brunatnej plamistości liści, rdzy buraka i mączniaka. Np. Pfeifer & Langen Polska S.A. monitoring chorób grzybowych liści w każdym sezonie prowadzi od II dekady czerwca na ponad 200 plantacjach buraków w rejonie plantacyjnym cukrowni. Plantatorom koncern zaleca, aby wykonywali zabiegi już przy porażeniu chwościkiem buraka i brunatną plamistością na poziomie progu ostrzegawczego, a najpóźniej przy osiągnięciu progu szkodliwości.
W cukrowniach Pfeifer & Langen Polska S.A. przy obserwacjach porażenia do końca lipca progiem ostrzegawczym jest 2%, a progiem szkodliwości 5% porażonych roślin. W okresie od 1 do 7 sierpnia progi te wynoszą odpowiednio 5% i 10%, w okresie od 8 do 15 sierpnia – 7% i 15%, a od 16 sierpnia 25% i 45%.
W cukrowniach Südzucker Polska S.A. procedura informowania o wystąpieniu chwościka buraka uruchamiana jest przy zaobserwowaniu pierwszych objawów choroby, tj. przy przekroczeniu progu szkodliwości na plantacji 1–5%. Ten próg z zaleceniem wykonania oprysku obowiązuje do 5 sierpnia, natomiast od 6 do 15 sierpnia obowiązuje próg 15%, a od 15 sierpnia do pierwszej dekady września 45%. Monitoring chorób liści buraka prowadzi także Nordzucker Polska na terenach kontraktacyjnych zakładów w Chełmży i Opalenicy oraz Krajowa Grupa Spożywcza.
Kontynuacja ochrony na chwościka buraka
Jak wspomniałem, na niektórych plantacjach już wykonano pierwsze zabiegi i tam powinna być zaplanowana kontynuacja ochrony. W ostatnich latach najczęściej wykonywano trzy zabiegi ograniczające chwościka, ale czasami nawet pięć zabiegów. Niestety, przy dużej presji choroby nie można jej odpuścić. Od czerwca, kiedy aparat asymilacyjny jest niemal w pełni ukształtowany, przez kolejnych kilka miesięcy trzeba utrzymać jego zdrowotność i pełną sprawność fotosyntezy. I tutaj przy konieczności wykonania kilku zabiegów kluczowy jest właściwy wybór fungicydów i ich rotacja.
Są określone progi szkodliwości chwościka buraka, ale wielu ekspertów radzi, że ten pierwszy zabieg powinien być prewencyjny a na jego wykonanie wskazuje znalezienie choćby jednej rośliny z widocznymi pierwszymi plamkami choroby. Opóźnienie pierwszego zabiegu utrudnia zwalczanie choroby przez cały sezon, nawet jeśli kolejne zabiegi będą wykonane w terminie. Zakładając, że będzie to zabieg pierwszy i nie ostatni, wskazane jest zastosowanie triazoli, ale jak pokazuje praktyka ostatnich sezonów, idealnie jest je połączyć z miedzią i siarką.
Czym zwalczać chwocika buraka?
Jeżeli liście są już porażone, wg zaleceń służb surowcowych Krajowej Grupy Spożywczej powinniśmy użyć najsilniejszych triazoli (difenokonazol, metkonazol, protiokonazol czy mefentriflukonazol). Błyskawicznie zadziała i wyniszczy sprawcę fenpropidyna. Oczywiście koszty ochrony grają rolę, ale biorąc pod uwagę zagrożenie odpornością należy rotować substancje, stosować produkty złożone zawierające triazole, strobiluryny, SDHI i wspierać zabiegi miedzią i siarką.
Wiele doświadczeń w zakresie ograniczania chwościka buraka prowadzą cukrownie i plantatorzy mają dostęp do rekomendowanych programów ochrony. Niezbędnym elementem każdego zabiegu powinien być dodatek preparatów kontaktowych, czyli wspomnianej już siarki i miedzi, które działają kontaktowo i skutecznie przełamują odporność grzyba. Ważne jest też wspieranie się adiuwantami poprawiającymi skuteczność ochrony. Zabiegi należy wykonywać przy pełnym turgorze liści, wieczorem, kiedy jest nieco chłodniej i słabiej operuje słońce. Należy pamiętać, że odmiany o podwyższonej odporności na chwościka znacznie spowalniają rozwój sprawcy, ale także wymagają ochrony chemicznej. Uprawa odmian Cr+ daje większą elastyczność i ogranicza ilość zabiegów.
Marek Kalinowski
