Chwasty ciepłolubne w kukurydzy
Chwastnica jednostronna i szarłat szorstki są na czele grupy ciepłolubnych konkurentów kukurydzy. Poprawki herbicydowe, zwłaszcza na chwastnicę, są często konieczne, co prowadzi do problemu odporności na substancje z grupy sulfonylomoczników (ALS). Jednak sprawa odporności jest skomplikowana. Czasami mniejsza skuteczność oprysku nie wynika z odporności chwastnicy, a z błędów w ochronie. Często to nie chwastnica jest odporna, a bardzo do niej podobna włośnica.
Chwastnica jednostronna w kukurydzy może mieć 1,5 m
Teoretycznie chwastnica jest łatwa w zwalczaniu, ale wschody wtórne w drugim, a czasami trzecim rzucie pokazują, że w praktyce tak nie jest. A jest to naprawdę złodziej wody i składników pokarmowych, które przeznaczamy dla kukurydzy. W doświadczeniach bez stosowania herbicydów chwastnica jednostronna może osiągnąć w kukurydzy wysokość nawet 1,5 metra, a świeża masa niezwalczanych roślin chwastu na 1 ha może ważyć 13 ton (patrz tabela).
Warto podkreślić, że chwastnica jednostronna wyjątkowo lubi i z łatwością zachwaszcza stanowiska bez orki, na których kukurydza uprawiana jest w technologii pasowej z nawożeniem współrzędowym. Znaczny wzrost nasilenia chwastnicy jednostronnej obserwuje się w uprawie kukurydzy po kukurydzy. Rolnicy uprawiający kukurydzę w tych technologiach wiedzą o tym problemie, a ci, którzy planują zmiany i próbowanie uprawy pasowej, powinni mieć tego świadomość.
Dlaczego chwastnicę łatwo pomylić z włośnicą?
Na wstępie zaznaczyłem, że chwastnicę można pomylić z włośnicą (sina i zielona). To się zdarza, zwłaszcza przy słabszej skuteczności zabiegu i podejrzeniu chwastu o odporność. Co ważne, włośnica (wschodzi przy temperaturze gleby 15–20°C) szybciej uodparnia się niż chwastnica (z prosowatych wschodzi najszybciej, kiedy temperatura gleby osiągnie 10–15°). Jeden i drugi chwast oraz palusznik krwawy (kiełkuje i wschodzi w temperaturze gleby od 20°C) to trzy ciepłolubne chwasty prosowate.
Prosowate stanowią coraz większy problem, bo klimat jest cieplejszy. Tak jak kukurydza przy temperaturach powyżej 25°C, te chwasty wchodzą w fotosyntezę C4. Podałem temperatury gleby, przy których poszczególne chwasty prosowate wschodzą, bo to pokazuje, że poza wschodami chwastnicy w trzech rzutach, w kolejnych może pojawić się włośnica, a po niej palusznik krwawy.
Zobacz też: Nadchodzi najgroźniejszy okres dla kukurydzy. Czas wystawić pułapki
Ziarniaki chwastnicy mogą przetrwać w glebie 5 lat
Chwastnica lubi gleby bogate w składniki mineralne, próchniczne, piaszczyste i gliniaste, o podłożu gliniastym. Jest chwastem o zróżnicowanym pokroju i w zależności od stanowiska i rośliny uprawnej, osiąga wysokość nawet ponad 150 cm. Jeden chwast wytwarza 300–500 ziarniaków, które mogą przetrwać w glebie do ok. 5 lat. Chwast po wykiełkowaniu pierwszy liść ma zwinięty, szeroko lancetowaty, o ciemnozielonej do szarozielonej barwie.
Charakterystyczny jest brak języczka i uszka. Siewka, oprócz korzeni, wytwarza u podstawy źdźbła korzenie przybyszowe. Na tym etapie wzrostu chwastnicę łatwo jest pomylić z innymi chwastami jednoliściennymi, włośnicami i palusznikami. W dalszej fazie rozwoju chwast wytwarza liście z czerwonawym odcieniem, z jasnym pasem na środku. Cechą rozpoznawczą gatunku jest spłaszczona pochwa liściowa. Nibykłosy ułożone są wiechowato lub groniasto. Plewy najczęściej są z długą ością.
Na jakich glebach rozwija się włośnica i palusznik krwawy?
Natomiast włośnice lubią gleby umiarkowanie ubogie. Włośnica zielona woli tzw. stanowiska świeże, umiarkowanie wilgotne, a włośnica sina świeże i suche. Włośnica sina występuje w kukurydzy częściej, ale zielona odznacza się większą plennością. Natomiast palusznik krwawy ma z prosowatych najmniejsze wymagania glebowe. Ze względu na najwyższe wymagania termiczne pojawia się najpóźniej, w zachwaszczeniu wtórnym i groźny jest lokalnie.
Wtórne zachwaszczenie chwastnicą w kukurydzy
W uprawie kukurydzy chwastnicę można jeszcze dość łatwo wyeliminować, ale stałym problemem bywa wtórne zachwaszczenie. Ten problem zawsze trzeba rozwiązać, bo progiem szkodliwości są 3 do 6 roślin/m2. Według danych IOR – PIB zamieszczanych w Metodyce integrowanej ochrony kukurydzy 60 roślin chwastnicy jednostronnej na 10 m2 plantacji oznacza 5-procentowy spadek plonu ziarna kukurydzy.
Problemem jest potencjał chwastnicy i, jak wspomniałem, także niedocenianej włośnicy do tworzenia biotypów odpornych na herbicydy. Póki co, to jeszcze nie powód do paniki. Odporność jest stwierdzana w Europie i w Polsce, ale nie jest jeszcze powszechna i daleko jej do problemów z odpornymi biotypami miotły i wyczyńca w zbożach. Jednak stwierdza się w kukurydzy odporne biotypy chwastnicy jednostronnej na substancje czynne inhibitorów biosyntezy ALS. Rzadziej stwierdza się też biotypy odporne na inhibitory biosyntezy ACCase.
66 gatunków chwastów w kukurydzy na świecie
Ponieważ kukurydzy uprawiamy w Polsce coraz więcej, a klimat się ociepla, to ryzyko odporności rośnie. Chociażby z powodu wycofanych substancji czynnych herbicydów skutecznych na chwasty jednoliścienne (flufenacet). Jeszcze dwa lata temu dostępny był uniwersalny, do stosowania przed- i powschodowego na chwasty w kukurydzy s-metolachlor. W Polsce mamy jeszcze niewielkie problemy z odpornością, ale w Europie już poważne. A na świecie? Niestety, w uprawie kukurydzy stwierdza się na świecie aż 66 gatunków chwastów, które wytworzyły już biotypy odporne. W najbliższych nam Niemczech i Austrii rośnie odporność chwastnicy jednostronnej i szarłatu szorstkiego na inhibitory ALS. W Polsce też, ale jeszcze stosunkowo rzadko. Jednak z wykonanych badań z nasionami szarłatu szorstkiego z pola kukurydzy uprawianej w 3-letniej monokulturze stwierdzono dwa różne biotypy chwastu, z czego obydwa wykazywały odporność genetyczną na substancje z grupy inhibitorów ALS, a jeden symptomy odporności na triazyny.
Jak zarządzać odpornością chwastów w kukurydzy?
Przede wszystkim należy unikać uproszczeń i uprawy w monokulturze, bo bardzo duże znaczenie w zarządzaniu potwierdzoną już odpornością i przeciwdziałaniu jej pojawieniu się ma agrotechnika i zmianowanie. Natomiast przy stosowaniu herbicydów należy planować zabiegi w całym płodozmianie i stosować kilkuletnią rotację różnych mechanizmów działania.
Marek Kalinowski
![Jakie są dziś ceny zbóż i rzepaku? [SONDA]](https://static.tygodnik-rolniczy.pl/images/2026/06/08/h_537591_340.webp?2026-06-08-16-00-00)
