To niby oczywiste, a jednak wielu rolników popełnia błędy. I zanim przejdziemy do szczegółów, przypomnę, że o tym właśnie profesor Zuzanna Sawinska dużo mówiła na tegorocznej konferencji e-pole w Lublinie. Wytknęła rolnikom 10 błędów najczęściej popełnianych w ochronie roślin. A numer 1? Pisaliśmy już o tym – to, że rolnicy nie czytają etykiet środków ochrony.
Częste błędy przy stosowaniu trineksapaku
Etykieta środka to lektura obowiązkowa, bo tam są wskazówki, przeciwwskazania, ostrzeżenia. I teraz płynnie z uwagą możemy przejść do skracania, ucząc się na błędach. Przez niedoinformowanie, jak podkreślała prof. Zuzanna Sawinska, w ostatnim sezonie i wcześniejszych, rolnicy popełniali poważne błędy w stosowaniu regulatorów wzrostu w zbożach. W szczególności dotyczyło to trineksapaku etylu. W etykiecie przeciwwskazania są wypisane. Wielu rolników dzwoniło do pani profesor z różnymi problemami związanymi ze stosowaniem trineksapaku etylu. Wiele popełnionych błędów powtarzało się i powtarzało się, że ci rolnicy etykiety nie przeczytali. A w szczególności chodzi o zbyt niską temperaturę powietrza przy zabiegach oraz niedopasowanie dawki do warunków termicznych i nasłonecznienia.
Co przy tym retardancie jest ważne? Produkty z tą substancją w dawce zalecanej należy stosować od temperatury 8°C tylko podczas słonecznego dnia. Jeżeli dzień jest pochmurny, można zastosować ten retardant, ale wtedy temperatura musi być wyższa, minimum 12–15°C. A jeżeli jest ciepło, np. 20°C i słonecznie, dawkę zalecaną trzeba obniżyć o 30%. To bardzo istotne w okresach posuchy. Oczywiście substancje mogą mieć różne formulacje, czasami rolnicy sięgają też po adiuwanty i łączą zabiegi. Wszystko można pogodzić, ale wg informacji z etykiety albo bezpośredniej rekomendacji od producenta. Nie mamy pewności, warto zadzwonić i upewnić się przed zabiegiem, a nie po zabiegu.
Retardanty są wrażliwe na pogodę
Do skracania zbóż służy pięć substancji czynnych – solo, albo w różnych połączeniach preparatów dwuskładnikowych. Są to inhibitory hamujące produkcję giberelin: chlorek chlormekwatu (CCC), chlorek mepikwatu, trineksapak etylu i proheksadion wapnia oraz etefon stymulujący produkcję etylenu. Przed zabiegami regulowania zbóż przypominamy najważniejsze cechy tych substancji, w tym optymalne temperatury dla skutecznego ich działania oraz przykłady etykietowych zaleceń ich stosowania w różnych gatunkach zbóż.
Pamiętajmy, że produkty do regulowania rozwoju zbóż zadziałają skutecznie i bezpiecznie tylko w optymalnych warunkach. Susza, przymrozki, niedostateczne nasłonecznienie, za niska lub za wysoka temperatura – to nie tylko obniża skuteczność, ale może powodować uszkodzenia roślin. Znacznie lepsze właściwości i szersze okna aplikacji mają produkty dwuskładnikowe i w udoskonalonych formulacjach.
W akceptowalnych, ale nie optymalnych warunkach pogodowych należy zmniejszyć dawki regulatorów wzrostu. Warto rozważyć wtedy zabiegi dawkami dzielonymi. Natomiast przy łączeniu produktów do regulacji źdźbeł z zabiegami fungicydowymi zawierającymi triazole (też mają działanie regulacyjne) dawki regulatorów wzrostu powinniśmy zmniejszyć o ok. 20%.
Chlorek chlormekwatu potrzebuje nasłonecznienia
Substancja znana wszystkim ze skrótu CCC i chyba najlepiej znana rolnikom. Pobierana przez liście i korzenie powoduje skrócenie i usztywnienie źdźbeł (dolnych międzywęźli), co nie wpływa ujemnie na wielkość kłosa lub wiechy i wykształcenie ziarna. Efekt skrócenia pszenicy o długiej słomie wynosi 10%. Warto dodać, że zboża pod wpływem tej substancji wykształcają grubsze i szersze blaszki liściowe o ciemnozielonym zabarwieniu. Wczesny oprysk środkiem CCC podczas krzewienia się wzmaga tworzenie pędów bocznych i przyrost biomasy korzeni.
CCC do skutecznego działania wymaga odpowiednio wilgotnej gleby, dużego nasłonecznienia i temperatury 10–12°C. Minimum termicznym stosowania CCC jest 8°C. Górna granica, której nie można przekraczać to 25°C.
Temperatury niższe kilka dni po zabiegu wpływają ujemnie na skuteczność. Produktów z CCC nie należy stosować na 3–4 godziny przed spodziewanym deszczem i przed spodziewanymi przymrozkami. Wyższe dawki preparatów CCC należy stosować w uprawie odmian podatnych na wyleganie i w warunkach bardzo intensywnego nawożenia i przy niższych temperaturach powietrza.
Preparaty CCC dają najsilniejszy efekt skracania pszenicy przy stosowaniu w czasie uwalniania pierwszego kolanka od węzła krzewienia (silne skrócenie dolnych międzywęźli). Drugi oprysk CCC należy wykonać, gdy z pierwszego kolanka zaczyna się uwalnianie drugiego kolanka. Preparaty z CCC można stosować w dawkach dzielonych, ale zawsze trzeba dokładnie sprawdzić takie zalecenia w instrukcji stosowania produktu. Dzielenie dawek jest koniecznością, jeżeli w momencie wykonywania podstawowego zabiegu skracania jest niedostateczna wilgotność gleby. Drugą podzieloną dawkę możemy zastosować po poprawie warunków – najlepiej w 5–8 dni po pierwszej aplikacji. W celu dokrzewienia CCC stosujemy oczywiście wcześniej (BBCH 25–29). Podstawowy zabieg skracania realizujemy w pszenicy w fazie pierwszego kolanka (BBCH 31), a wg zaleceń w nieco szerszym oknie, tj. od strzelania w źdźbło do drugiego kolanka (BBCH 30–32). Pszenżyto i żyto podobnie – należy je opryskiwać CCC od początku strzelania w źdźbło, w fazie 1–2 kolanka, a owies w fazie strzelania w źdźbło od 1 do 4 kolanka.
Chlorek mepikwatu ma najmniejsze wymagania termiczne
Ta substancja czynna z grupy piperydyn zarejestrowana jest w preparatach solo i w mieszaninach z proheksadionem wapnia oraz etefonem do skracania wszystkich gatunków zbóż ozimych oraz w jęczmieniu jarym.
W dostępnych charakterystykach substancji można wyczytać, że chlorek mepikwatu najlepiej działa w temperaturze 10–15°C, ale też, że ma najmniejsze wymagania termiczne – można go stosować od 5°C.
Chlorek mepikwatu korzystnie wpływa na regulację wysokości zbóż, długość korzeni, pogrubienie podstawy źdźbła. Pozytywnie wpływa na wszystkie parametry fluorescencji chlorofilu. Preparaty zawierające chlorek mepikwatu można stosować od fazy strzelania w źdźbło (wg BBCH 30) aż do pojawienia się pierwszych ości (wg BBCH 49). W celu uzyskania maksymalnego efektu zaleca się stosowanie środka do fazy liścia flagowego (wg BBCH 39).
Działanie trineksapaku etylu modyfikuje formulacja
To wyjątkowa substancja czynna o długotrwałym działaniu, która – warto to podkreślić – nie redukuje masy rośliny i długości korzeni. Skraca, pogrubia i usztywnia źdźbła, stymuluje rozwój korzeni. Środek pobierany jest głównie przez liście i źdźbła zbóż, a następnie przemieszczany do tkanek merystematycznych, a jego zadaniem jest zapobieganie nadmiernemu wydłużaniu się międzywęźli.
Trineksapak etylu w formulacji EC wymaga minimalnej średniej dobowej temperatury ok. 8°C, a największą skuteczność uzyskuje się stosując substancję w temperaturze 10–15°C, oczywiście przy dużym nasłonecznieniu i optymalnej wilgotności. Ale jak wiemy, formulacja środków modyfikuje działanie. Preparaty z trineksapakiem etylu w formulacji DC można stosować od 5°C i są one rekomendowane do zabiegów we wczesnych fazach do skracania i dokrzewiania pszenicy.
Substancji nie powinno się stosować w warunkach nadmiernej wilgotności lub długotrwałej suszy, wystąpienia przymrozków, nasilenia występowania szkodników i chorób. Wpływ na właściwości tej substancji, o czym wspomniałem, ma jej formulacja. Zgodnie z zaleceniami w pszenicy ozimej stosujemy trineksapak etylu raz od fazy krzewienia do fazy liścia flagowego lub w dawce dzielonej w fazie końca krzewienia i w fazie liścia flagowego. Jęczmień ozimy należy opryskiwać od fazy pierwszego kolanka do fazy liścia flagowego, a jęczmień jary od fazy pierwszego kolanka do fazy drugiego kolanka. Żyto skracamy od fazy pierwszego kolanka do fazy liścia flagowego, pszenżyto ozime od fazy pierwszego kolanka do fazy drugiego kolanka, a owies siewny od fazy pierwszego kolanka do fazy drugiego kolanka.
Proheksadion wapnia prawie niezależny od temperatury
Substancja stymuluje rozwój systemu korzeniowego, a hamując biosyntezę giberelin równomiernie skraca i pogrubia źdźbła pierwszych międzywęźli. Proheksadion wapnia w produktach do skracania zbóż występuje solo i w połączeniu z substancją chlorek mepikwatu oraz z trineksapakiem etylu. Te połączenia pozwalają skracać wszystkie zboża i w bardzo szerokim oknie aplikacji, także z założeniem skracania dawkami dzielonymi (od BBCH 29, czyli od końca krzewienia aż po BBCH 49, czyli do widocznych pierwszych ości). Późne skracanie jest możliwe, ale w zbożach ozimych. Mimo tak szerokiego okna aplikacji, w późnych fazach w zbożach jarych istnieje ryzyko wpływu regulatora na kłoszenie.
Proheksadion wapnia działa optymalnie w najszerszym zakresie temperatur (od 5 do 25°C) szybko i natychmiast po zastosowaniu (jest pobierany przez rośliny w ciągu 4 godzin od zastosowania) właściwie niezależnie od temperatury i nasłonecznienia. Substancja w wersji solo do skutecznego działania wymaga minimalnej średniej dobowej temperatury ok. 5°C (najlepiej w przedziale 7–18°C). Wraz ze wzrostem temperatury efekt działania jest lepszy.
Substancja jest odporna na deszcz – szybko wnika w roślinę i opady w godzinę po zastosowaniu nie obniżają skuteczności. Są to podstawowe informacje o skracaniu źdźbeł różnymi substancjami i zawsze wariant skracania trzeba dobrze dopasować nie tylko do gatunku, ale także do odmian, które różnią się skłonnością do wylegania. Substancja czynna, która może występować w wielu produktach to jedno, a formulacja tej substancji to drugie. Każdy preparat poza substancją czynną zawiera często kilkanaście innych substancji pomocniczych, które decydują o działaniu, przemieszczaniu, odporności na zmywanie, mieszalności itd.
Etefon niezależnie od nasłonecznienia
W komórkach roślinnych etefon ulega rozkładowi, wydzielając etylen, który jest naturalnym hormonem roślinnym. Hamuje aktywność hormonów wpływających na wzrost i długość, ale też przyspiesza starzenie się i dojrzewanie komórek, co jest jego wadą. Najlepiej działa podczas wydłużania się źdźbła, tzn. gdy z 1. kolanka uwalnia się 2. kolanko, do momentu pojawienia się liścia flagowego (pszenica, żyto, pszenżyto) lub od fazy 2. kolanka do początku pojawienia się ości (jęczmień). Ostateczna długość międzywęźli ustala się dopiero po kwitnieniu, dlatego przy późniejszym stosowaniu tej substancji czynnej można wpływać na skrócenie przede wszystkim środkowych części źdźbła.
Etefon najlepiej działa w temperaturze ok. 15–20°C. Nie należy stosować substancji w temperaturach poniżej 10°C i powyżej 20°C. Do działania wystarczy średnie nasłonecznienie – może być pochmurno.
Preparatów zawierających tę substancję nie należy stosować łącznie z herbicydami, szczególnie z grupy inhibitor ALS. Zabieg przeciwko chwastom musi być wykonany minimum 10 dni przed lub 10 dni po zastosowaniu regulatora. Zależnie od produktu handlowego etefon można stosować w jęczmieniu ozimym od wytworzenia drugiego kolanka do okresu na krótko przed pojawieniem się ości – podobnie jęczmień jary. Żyto można opryskiwać od pierwszego kolanka do okresu poprzedzającego kłoszenie. Pszenicę i pszenżyto można opryskiwać od fazy pierwszego kolanka do początku pojawienia się liścia flagowego.
Marek Kalinowski
