Dlaczego rolnicy muszą przenosić tunele z papryką?
Rejon Potworowa na Mazowszu to jedno z najważniejszych zagłębi produkcji papryki pod osłonami w Polsce. Dla wielu gospodarstw tunele foliowe są podstawą działalności i ważnym źródłem dochodów. Intensywna produkcja prowadzona przez wiele lat na tych samych stanowiskach może jednak powodować problemy z właściwościami gleby.
Plantatorzy obserwują m.in. wzrost zasolenia, nadmierne nagromadzenie niektórych składników pokarmowych i pogarszanie się warunków wzrostu roślin. W części gospodarstw sposobem na poradzenie sobie z tym problemem jest przenoszenie tuneli na inne pola. To jednak dodatkowa praca, koszty i konieczność przygotowania nowego stanowiska.
Czy zamiast zmieniać lokalizację tuneli można odpowiednio zadbać o glebę i przez dłuższy czas utrzymywać na niej opłacalną produkcję? Właśnie na to pytanie próbują odpowiedzieć uczniowie III Liceum Ogólnokształcącego im. płk. Dionizego Czachowskiego w Radomiu. Ich projekt nosi nazwę „Papryka przyszłości – jak chronić glebę i wodę?”.
332 mg fosforu pod tunelem paprykowym. Co wykazały badania gleby?
Uczniowie pobrali próbki gleby z czterech stanowisk położonych w niewielkiej odległości od siebie. Pierwsza pochodziła spod czynnego tunelu paprykowego. Kolejne pobrano z pól, na których tunele usunięto około 2 – 3 oraz 10 – 15 lat wcześniej. Czwarta próbka pochodziła z pola kontrolnego, na którym nigdy nie prowadzono upraw pod osłonami.
Badania laboratoryjne wykazały wyraźne różnice w zasoleniu i zawartości składników pokarmowych. Szczególnie interesujące okazały się wyniki dotyczące fosforu.
W glebie spod czynnego tunelu jego zawartość wynosiła 332,1 mg/l. Dla porównania na polu kontrolnym było to zaledwie 21,3 mg/l. Co istotne, nawet na stanowisku, z którego tunele usunięto około 2 – 3 lata wcześniej i gdzie później nie stosowano nawożenia, zawartość fosforu nadal wynosiła 270,2 mg/l.
Różnice stwierdzono również w przypadku zasolenia. Pod czynnym tunelem wynosiło ono 1,1 g/l NaCl, podczas gdy na polach po dawnych tunelach było to około 0,3 g/l.
Wyniki pokazują, że między badanymi stanowiskami występują znaczne różnice w ich właściwościach chemicznych. Mogą one mieć związek z wieloletnią intensywną uprawą, ale wpływają na nie również wcześniejsze nawożenie, rodzaj gleby i sposób jej użytkowania. Na podstawie czterech próbek nie można więc jednoznacznie stwierdzić, że za wszystkie zaobserwowane zmiany odpowiadają same tunele.
Dla producentów papryki najważniejsze jest jednak znalezienie sposobu, który pozwoli ograniczyć niekorzystne zmiany, zanim zaczną przekładać się na wysokość i jakość plonów.
Czy przepłukiwanie gleby wodą ograniczy zasolenie?
Jednym z kolejnych etapów projektu będzie eksperyment polegający na przepłukiwaniu próbek gleby różnymi ilościami wody. Uczniowie chcą sprawdzić, ile wody potrzeba, aby ograniczyć zasolenie, a także jakie składniki pokarmowe zostaną przy tym wymyte.
To istotne, ponieważ samo usuwanie nadmiaru soli nie rozwiązuje wszystkich problemów. Zbyt intensywne przepłukiwanie może prowadzić do strat składników nawozowych, m.in. azotanów i potasu. Mogą one przemieszczać się w głąb profilu glebowego, a w konsekwencji stanowić zagrożenie dla wód podziemnych.
Jeżeli uda się przeprowadzić analizę chemiczną wody wypływającej z próbek, zespół określi ilość wymywanych składników. Dzięki temu będzie można ocenić, czy ograniczanie zasolenia da się prowadzić skutecznie, bez nadmiernego zużycia wody i niepotrzebnych strat nawozów.
Wyniki eksperymentu mają pomóc ocenić, czy kontrolowane przepłukiwanie gleby może być przydatnym rozwiązaniem w gospodarstwach zajmujących się produkcją papryki pod osłonami.
Ile deszczówki można zebrać z jednego tunelu?
Uczniowie szukają również sposobu na lepsze wykorzystanie wody opadowej. W tradycyjnych konstrukcjach tunele foliowe odprowadzają deszczówkę na zewnątrz, przez co opady nie nawilżają bezpośrednio gleby pod osłonami. Tymczasem uprawiana tam papryka wymaga regularnego nawadniania.
Jednym z analizowanych rozwiązań jest montaż prostych systemów zbierania i magazynowania deszczówki. Zgromadzoną wodę można byłoby później wykorzystać do podlewania roślin lub kontrolowanego przepłukiwania gleby.
Z wyliczeń uczniów wynika, że z tunelu o wymiarach 7 × 30 m podczas opadu wynoszącego 30 mm można potencjalnie zebrać około 5000 litrów deszczówki, przy założeniu 80-procentowej sprawności systemu.
W gospodarstwie posiadającym kilkadziesiąt takich konstrukcji ilość odzyskanej wody mogłaby być znaczna. Zespół zamierza przeanalizować historyczne dane meteorologiczne, aby oszacować, ile deszczówki można zgromadzić w poszczególnych miesiącach i jakiej pojemności zbiorniki byłyby potrzebne.
Takie rozwiązanie mogłoby ograniczyć pobór wody ze studni i stawów, a jednocześnie zmniejszyć koszty nawadniania. Wymaga jednak sprawdzenia, jak rozkład opadów w ciągu roku przekłada się na rzeczywiste możliwości ich magazynowania.
Satelity pokażą, jak zmieniało się zagłębie paprykowe
W projekcie uczniowie wykorzystują także dane satelitarne europejskiego programu Copernicus, archiwalne zdjęcia lotnicze i ortofotomapy udostępniane przez Geoportal.
Chcą prześledzić, jak zmieniała się powierzchnia zajmowana przez tunele foliowe w gminie Potworów w latach 1990 – 2025. Dzięki temu będą mogli określić, jak rozwijała się produkcja papryki pod osłonami, gdzie pojawiały się nowe tunele, a w których miejscach były usuwane.
Planowane jest również porównanie zdjęć wykonanych latem i zimą. Pozwoli to sprawdzić, jaka część tuneli pozostaje przykryta folią przez cały rok, a jaka jest odsłaniana po zakończeniu sezonu.
To ważne również z punktu widzenia gospodarki wodnej. Uczniowie chcą ocenić, czy okresowe odsłanianie gleby może zwiększyć wykorzystanie naturalnych opadów i stworzyć warunki do jej nawilżania oraz ewentualnego przepłukiwania.
Czy da się uprawiać paprykę latami na tym samym polu?
Projekt ma przede wszystkim przynieść praktyczne wskazówki dla producentów papryki i innych warzyw uprawianych pod osłonami. Uczniowie analizują kilka możliwych sposobów ograniczania problemów z glebą: regularne badanie jej zasolenia i zawartości składników pokarmowych, lepsze dopasowanie nawożenia do potrzeb roślin, zbieranie deszczówki, okresowe odsłanianie gleby i kontrolowane przepłukiwanie stanowisk.
Kluczowe będzie jednak sprawdzenie, które z tych rozwiązań można zastosować w istniejących gospodarstwach bez ponoszenia wysokich nakładów inwestycyjnych. Dla plantatorów liczy się bowiem nie tylko skuteczność proponowanych metod, ale również ich opłacalność i możliwość wykorzystania w codziennej produkcji.
Celem jest ograniczenie konieczności przenoszenia tuneli na nowe stanowiska, utrzymanie dobrej kondycji gleby i bardziej oszczędne gospodarowanie wodą.
Uczniowie z Radomia badają przyszłość polskiego warzywnictwa
Projekt realizuje pięcioro uczniów III Liceum Ogólnokształcącego im. płk. Dionizego Czachowskiego w Radomiu: Nikodem Smagowski, Maja Chudzińska, Iwo Dziubiński, Kuba Nowakowski i Kacper Spadło. Opiekę mentorską nad zespołem sprawuje Joanna Siczek.
Badania prowadzone są w ramach międzynarodowego konkursu Climate Detectives, organizowanego przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) oraz Europejskie Biuro Edukacji Kosmicznej ESERO. Zadaniem uczestników jest zidentyfikowanie lokalnego problemu środowiskowego, przeprowadzenie własnych badań i zaproponowanie rozwiązań, które mogą pomóc w jego ograniczeniu.
Projekt promowany jest pod hasłem „Papryka przyszłości – jak chronić glebę i wodę?”, a jego oficjalny tytuł konkursowy brzmi: „Uprawy pod osłonami w zmieniającym się klimacie: mikroklimat tuneli paprykowych oraz ich wpływ na wodę i glebę w rejonie Potworowa”.
Po zakończeniu eksperymentów i analiz uczniowie zamierzają przygotować praktyczne rekomendacje dla producentów papryki i innych warzyw uprawianych pod osłonami. Chcą, aby wyniki ich pracy nie pozostały wyłącznie częścią konkursowego raportu, ale pomogły rolnikom lepiej chronić glebę, oszczędzać wodę i dłużej utrzymywać wydajność upraw na tych samych stanowiskach.
oprac. na podst. tekstu Mai Chudzińskiej
