Tysiące szkodników w jednym pąku. Tak niszczone są porzeczki

Nimfy i dorosłe szpeciele żyją wewnątrz pąków

Tam wysysają soki z zawiązków liści i kwiatów, wskutek czego powstaje przyrost tkanki tych organów roślin. W zimie można w porażonych pąkach znaleźć wszystkie formy rozwojowe szkodnika poczynając od jaj, przez nimfy po osobniki dorosłe, które oprócz stycznia rozmnażają się w tym okresie stale. Od kwietnia następuje masowe rozmnażanie i migracja z pąków na rozwijające się liście. Zbiega się to w czasie z nabrzmiewaniem pąków i pojawianiem się czubków liści. Z rozwojem pąków związane jest tempo i długość migracji szkodnika. Początek migracji następuje zazwyczaj w drugiej połowie kwietnia, czyli tuż przed kwitnieniem porzeczek, maksimum migracji następuje w czasie kwitnienia a koniec tuż przed dojrzewaniem jagód, co przypada na lipiec.

Okres migracji trwa 3 miesiące

I to bez względu na pogodę i warunki termiczne. W tym czasie barwa zasiedlonych pąków jest biaława, co spowodowane jest dużą ilością szpecieli na ich powierzchni a właściwie w miejscach rozchylających się łusek. Po opuszczeniu pąków szpeciele ustawiają się w pozycji pionowej do powierzchni pąków i wykonują wahadłowe lub koliste ruchy, które ułatwiają ich przenoszenie przez wiatr lub deszcz na inne rośliny. Mogą być także przenoszone przez mszyce, błonkówki czy inne owady, do których się przyczepią. Dużą rolę w porażeniu liści i pąków w obrębie tej samej rośliny odgrywa deszcz, który spłukuje szpeciele z górnych partii rośliny na pąki poniżej położone. Intensywne opady deszczu są tu naszymi sprzymierzeńcami, gdyż spłukują z rośliny dużą ilość migrujących szpecieli na ziemię. Podczas suchej i słonecznej pogody wiele szpecieli ginie, ale część ukrywa się w kątach liści lub zasiedla pąki kwiatowe.

W okresie bezlistnym w oczy rzucają się nienaturalnie duże, okrągłe pąki, które są zasiedlone przez wielkopąkowca. Te usuwajmy i niszczmy

FOTO: Małgorzata Wyrzykowska

Szkodnik ma wiele pokoleń

Do lipca ich rozmnażanie jest stosunkowo małe, jedna samica składa do 30 jaj w pąku. Wzrost następuje w drugiej połowie lata i trwa do października, kiedy to jedna samica składa do 100 jaj, których rozwój trwa tydzień, nimf ok. 2 tygodni a w październiku ilość jaj w pąku może dochodzić do 3 tys. W kolejnym roku w pąku ilość szpecieli w kwietniu może dochodzić do 22 tys. a jaj 5,5 tys. Dorosła postać szpeciela ma robakowaty kształt, kolor białawy, błyszczący, jest prawie przezroczysty. W przedniej części ciała ma dwie pary nóg. Długość ciała to 0,02 mm. Jajo jest owalne, lekko spłaszczone, początkowo błyszczące, prawie przezroczyste, z czasem przybiera mleczną barwę. Nimfa podobna jest do postaci dorosłej, I ma ok. 0,1 mm długości, nimfa II 0,12–0,14 i jest nieco szersza od I.

Potrzebne trzykrotne zwalczanie

Pierwszy zabieg wykonujemy tuż przed kwitnieniem porzeczek, drugi zabieg przeprowadzamy tuż po kwitnieniu a trzeci ok. 10 dni później. Skuteczne są preparaty olejowe, które oblepiają ciała szpecieli. Radykalną walką z wielkopąkowcem jest usuwanie porażonych pąków lub całych pędów a niekiedy całych krzewów. Zabiegi preparatami do zwalczania szpecieli możemy wspomóc stosując preparaty z pokrzyw, które nie zniszczą szkodnika, lecz wzmocnią rośliny i pomogą im przetrwać najgorszy okres, kiedy zostały osłabione żerowaniem wielkopąkowca.

Małgorzata Wyrzykowska