Sachajko i Gembicka interweniują ws. rolnictwa
Posłowie Jarosław Sachajko i Anna Gembicka skierowali do ministra rolnictwa interpelację, w której zarzucają rządowi niespełnienie kluczowych obietnic wyborczych z 2023 r. dotyczących rolnictwa. Jak wynika z treści pisma, parlamentarzyści wskazują przede wszystkim na brak systemu kontraktacji żywności po gwarantowanej cenie, niewdrożenie Funduszu Wzajemnej Pomocy w Stabilizacji Dochodów Rolniczych oraz zaniechania w zakresie realnego nadzoru nad spółdzielczością rolną. Punktem odniesienia stała się dramatyczna sytuacja jednej ze spółdzielni mleczarskich, która zdaniem autorów interpelacji, obnażyła brak systemowych zabezpieczeń dla producentów.
Zarzuty: brak realizacji obietnic i systemowej ochrony dochodów rolników
W interpelacji posłowie przypominają, że w kampanii wyborczej 2023 r. zapowiadano:
- wprowadzenie systemu kontraktacji żywności po określonej, stabilnej cenie,
- utworzenie efektywnego Funduszu Wzajemnej Pomocy w Stabilizacji Dochodów Rolniczych,
- zabezpieczenie producentów przed niewypłacalnością podmiotów skupowych,
- wzmocnienie spółdzielczości jako filaru bezpieczeństwa dochodowego.
Jak podkreślają, po niemal dwóch latach rządów nie funkcjonuje ani mechanizm kontraktacji gwarantowanej, ani system państwowych cen minimalnych, ani realne instrumenty ochrony producentów przed załamaniem rynku. Szczególnie krytycznie oceniają brak wdrożenia funduszu stabilizacyjnego, który według zapowiedzi, miał rekompensować do 70% strat przy spadku dochodów o 30% oraz chronić rolników w przypadku niewypłacalności kontrahenta.
Wiceminister rolnictwa: krajowe ceny gwarantowane sprzeczne z prawem UE
W odpowiedzi wiceminister rolnictwa Małgorzata Gromadzka wyjaśnia, że obowiązujące przepisy Unii Europejskiej nie przewidują możliwości wprowadzenia sztywnych krajowych cen gwarantowanych m.in na mleko. Jak wynika z treści pisma, takie rozwiązanie byłoby sprzeczne z zasadami wspólnego rynku i konkurencji.
Jednocześnie wiceminister wskazuje, że od 1 lipca 2023 r. obowiązuje ustawa o Funduszu Ochrony Rolnictwa. Z funduszu tego producenci rolni mogą ubiegać się o rekompensaty w przypadku niewypłacalności podmiotu skupującego. Środki wypłacane są w formule pomocy de minimis w rolnictwie. Do wpłat zobowiązane są podmioty nabywające produkty rolne od producentów.
Oznacza to, że rząd nie zdecydował się na wdrożenie zapowiadanego wcześniej Funduszu Wzajemnej Pomocy w Stabilizacji Dochodów Rolniczych w postulowanej formule, ale wskazuje na funkcjonujący już Fundusz Ochrony Rolnictwa jako instrument zabezpieczający przed brakiem zapłaty.
Kredyty preferencyjne i fundusze wzajemnościowe
W odpowiedzi na pytanie o pomoc dla rolników poszkodowanych w związku z niewypłacalnością podmiotów skupujących wiceminister informuje, że od 1 października 2025 r. uruchomiono preferencyjny kredyt obrotowy.
Rolnik może uzyskać:
- gwarancję do 80% kwoty kredytu,
- dopłatę do oprocentowania w wysokości 7 pkt proc. przez 24 miesiące,
- oprocentowanie nieprzekraczające 1% w pierwszych dwóch latach.
Limit wsparcia umożliwiający udzielenie kredytów o łącznej wartości 700 mln zł został już rozdysponowany, a resort zabiega o zwiększenie środków za zgodą Komisji Europejskiej.
Jak wynika z odpowiedzi, trwają również prace nad wdrożeniem interwencji I.12.2 w ramach Planu Strategicznego WPR 2023–2027, zakładającej dofinansowanie funduszy wzajemnościowych w wysokości 70% kosztów ich tworzenia oraz refinansowanie 70% wypłaconych odszkodowań przez pierwsze trzy lata. Pierwszy nabór planowany jest na okres 1 października – 19 listopada 2026 r.
Nadzór nad spółdzielniami: „minister nie ma kompetencji”
W zakresie zarzutów dotyczących braku nadzoru nad spółdzielniami mleczarskimi wiceminister podkreśla, że nie sprawuje nad nimi kontroli, ponieważ działają one w oparciu o Prawo spółdzielcze i posiadają własne organy statutowe tj. radę nadzorczą oraz walne zgromadzenie.
Jak wskazano w odpowiedzi, wpływ członka na funkcjonowanie spółdzielni opiera się na mechanizmach demokracji bezpośredniej i wymaga jego aktywności. Ministerstwo deklaruje natomiast wsparcie spółdzielczości poprzez instrumenty w ramach WPR, m.in. tworzenie i rozwój organizacji producentów oraz rozwój współpracy w łańcuchu wartości.
Narzędzia ochrony dochodów inne niż w Danii i Niemczech
Posłowie pytali również, dlaczego polscy rolnicy nie mają takich narzędzi ochrony dochodów, jakie funkcjonują w Danii, Niemczech czy Francji. wiceminister wskazuje, że siła spółdzielczości w tych krajach wynika z wysokiego stopnia zorganizowania rolników i wieloletniego gromadzenia kapitału.
Jak wynika z treści pisma, w Polsce nadal obserwuje się niechęć do zrzeszania się, co zdaniem resortu, ogranicza możliwości budowania silnych struktur negocjacyjnych i finansowych.
Rynek mleka: spadek cen i apel o podniesienie cen interwencyjnych
Resort odniósł się także do sytuacji na rynku mleka. W 2024 r. pogłowie krów mlecznych spadło o 12,6% w porównaniu z rokiem poprzednim, przy jednoczesnym wzroście produkcji. Ministerstwo nie prowadzi jednak szczegółowych analiz dotyczących liczby gospodarstw, które mogą zniknąć z rynku w najbliższych latach.
Jak podkreślono w odpowiedzi, po wielu miesiącach wzrostów unijne ceny przetworów mlecznych od września 2025 r. znajdują się w fazie głębszej korekty, co przekłada się na spadek cen mleka w skupie.
Minister zwrócił się w grudniu 2025 r. do Rady UE o urealnienie cen interwencyjnych, jednak wniosek poparły jedynie Portugalia i Belgia. W styczniu 2026 r. Polska przyłączyła się także do wniosku Węgier o uruchomienie pomocy w związku z kryzysem na europejskim rynku mleka.
Zobacz też: Ceny mleka spadają. Będą dopłaty za ograniczenie produkcji?
Nowe rynki zbytu i promocja „Poland tastes good”
W odpowiedzi szeroko opisano również działania promocyjne MRiRW i KOWR. W latach 2024–2025 organizowano narodowe stoiska podczas największych targów spożywczych na świecie, misje handlowe oraz spotkania B2B. Produkty mleczarskie eksportowano głównie do krajów UE, ale także m.in. do Algierii, Ukrainy i Arabii Saudyjskiej.
W listopadzie 2025 r. strona uzbecka potwierdziła możliwość wznowienia przez Polskę wysyłek mleka i serwatki w proszku. W 2025 r. resort uczestniczył w 26 wydarzeniach targowych, a w 2026 r. planowanych jest 28, w tym po raz pierwszy w Nigerii.
Polityczny spór czy systemowy problem?
Interpelacja Sachajki i Gembickiej stawia rządowi zarzut braku realizacji wyborczych obietnic i braku systemowej ochrony dochodów rolników. Odpowiedź wiceminister wskazuje natomiast na ograniczenia wynikające z prawa unijnego, funkcjonowanie Funduszu Ochrony Rolnictwa oraz działania promocyjne i kredytowe.
Spór dotyczy więc nie tylko oceny skuteczności podjętych działań, ale także tego, czy obecne instrumenty rzeczywiście odpowiadają na skalę problemów, z jakimi mierzy się dziś sektor mleczarski i polska spółdzielczość rolna.
oprac. JustynaCzupryniak-Paluszkiewicz na podst. sejm.gov.pl
