Wśród rolników coraz częściej pojawiają się informacje o tzw. ETS3 i możliwych opłatach za emisje z hodowli bydła. Padają nawet konkretne kwoty – około 350–400 zł rocznie od jednej krowy. Hodowcy pytają więc, czy Unia Europejska rzeczywiście zamierza wprowadzić „podatek od krów” i czy takie opłaty mogą objąć także polskie gospodarstwa.
Na dziś polski rolnik nie musi płacić za emisje swoich krów. Nie istnieje też unijny system oficjalnie nazwany ETS3. Komisja Europejska analizowała jednak możliwość objęcia rolnictwa mechanizmem wyceny emisji gazów cieplarnianych.
Jednocześnie jeden kraj UE poszedł już znacznie dalej. Dania zdecydowała o wprowadzeniu od 2030 r. opłaty CO₂e od emisji związanych z hodowlą zwierząt. I właśnie z przeliczenia duńskich stawek pochodzi pojawiająca się w dyskusji kwota około 400 zł za krowę.
Sprawdzamy, skąd wzięło się 400 zł, czym jest nazywany w debacie ETS3 i czy podobne rozwiązanie może w przyszłości objąć polskich rolników.
400 zł za krowę? Ta kwota pochodzi z Danii
Dania jako pierwszy kraj zdecydowała się na wprowadzenie opłaty CO₂e od emisji związanych z hodowlą zwierząt. System ma zacząć obowiązywać w 2030 r.
Stawka została ustalona na poziomie 300 koron duńskich za tonę CO₂e w 2030 r., a następnie ma wzrosnąć do 750 DKK/t CO₂e w 2035 r. Jednocześnie przewidziano 60-procentowe odliczenie, dlatego efektywna stawka ma wynosić odpowiednio 120 DKK/t CO₂e w 2030 r. i 300 DKK/t CO₂e w 2035 r.
Dania nie wprowadza jednak jednej stałej opłaty za każdą krowę. Podstawą rozliczenia jest emisja gazów cieplarnianych.
W przykładowych kalkulacjach dotyczących duńskiej hodowli przyjmuje się emisję rzędu 5,6 t CO₂e rocznie na krowę mleczną. Przy efektywnej stawce 120 DKK za tonę daje to około 672 DKK, czyli w przybliżeniu 400 zł.
400 zł nie jest więc oficjalną stawką podatku od jednej krowy. To wynik przeliczenia określonego poziomu emisji według duńskiej stawki.
Przy zastosowaniu tego samego założenia po 2035 r. kalkulacja daje około 1680 DKK, czyli mniej więcej 950–1000 zł rocznie na krowę. Także tę kwotę należy traktować orientacyjnie.
100 krów oznaczałoby nawet 40 tys. zł rocznie
To właśnie ten przykład najlepiej pokazuje skalę potencjalnego obciążenia, ale trzeba podkreślić, że nie jest to rachunek, który dziś otrzymałby polski rolnik.
Jeżeli czysto kalkulacyjnie przyjąć około 400 zł na jedną krowę, stado 100 sztuk oznaczałoby blisko 40 tys. zł rocznie. Przy analogicznym przeliczeniu po 2035 r. byłoby to około 95–100 tys. zł.
Są to jednak wartości wynikające z przemnożenia przykładowej emisji przez duńską stawkę. Nie można ich traktować jako prognozy podatku, który zostanie wprowadzony w Polsce.
Wysokość ewentualnej przyszłej opłaty zależałaby między innymi od przyjętej ceny emisji, sposobu jej liczenia, rodzaju produkcji, zastosowanych ulg oraz tego, kto zostałby objęty obowiązkiem.
Nie każda krowa emituje tyle samo
Właśnie dlatego określenie "400 zł od krowy" jest dużym uproszczeniem. Poziom emisji zależy między innymi od rodzaju zwierzęcia, sposobu żywienia, technologii produkcji oraz gospodarowania nawozami naturalnymi. Inaczej może wyglądać bilans emisji gospodarstwa mlecznego, a inaczej gospodarstwa zajmującego się opasem.
W przypadku przeżuwaczy szczególne znaczenie ma metan powstający podczas procesów trawiennych. Kolejnym źródłem emisji jest przechowywanie i zagospodarowanie obornika oraz gnojowicy.
Dlatego ewentualny przyszły system oparty na rzeczywistych emisjach byłby znacznie bardziej skomplikowany niż zwykłe przemnożenie liczby krów przez jedną stałą kwotę.
Czy w Polsce będzie podatek od krów?
Na dziś nie. Nie ma unijnego przepisu, który nakazywałby Polsce wprowadzenie od 2027 r. opłaty za emisje bydła. Nie ma również ustalonej na poziomie UE stawki, według której polski rolnik miałby płacić np. 400 zł za jedną krowę.
Duński system jest rozwiązaniem krajowym. Nie jest elementem obowiązującego unijnego EU ETS i nie przechodzi automatycznie na pozostałe państwa członkowskie.
To jednak nie oznacza, że temat cenowania emisji rolniczych można zignorować.
ETS2 od 2027/2028. Czy obejmie rolników?
Rok 2027 pojawia się w tej dyskusji przede wszystkim za sprawą ETS2. Jest to unijny system handlu emisjami obejmujący emisje związane ze spalaniem paliw w budynkach, transporcie drogowym i dodatkowych sektorach. ETS2 działa na wcześniejszym etapie łańcucha paliwowego – obowiązki dotyczą dostawców paliw, a nie bezpośrednio ich końcowych użytkowników.
Zgodnie z aktualnym harmonogramem aukcje uprawnień ETS2 mają rozpocząć się w 2027 r., natomiast system ma być w pełni operacyjny od 2028 r.
ETS2 nie jest podatkiem od krów i nie obejmuje metanu powstającego podczas trawienia paszy przez bydło.
Rolnik może zapłacić więcej za paliwo, ale nie za krowę
To dla gospodarstw może być bardziej konkretne niż sama dyskusja o przyszłym ETS3. Jeżeli koszty zakupu uprawnień zostaną uwzględnione w cenach paliw, rolnicy mogą odczuć ETS2 poprzez wyższe koszty oleju napędowego i innych paliw wykorzystywanych w produkcji oraz transporcie.
Rolnik posiadający 100 krów nie dostanie jednak rachunku obliczonego według liczby zwierząt. ETS2 i ewentualny przyszły system cenowania emisji rolniczych to dwa różne mechanizmy.
ETS3 – co może oznaczać dla rolnika?
ETS3 nie jest oficjalną nazwą unijnego systemu. Określenie to jest używane w debacie publicznej w odniesieniu do możliwego rozszerzenia mechanizmów cenowania emisji na rolnictwo i sektor rolno-spożywczy.
Nie jest to jednak wyłącznie medialna spekulacja. Komisja Europejska analizowała możliwości stworzenia agri-food ETS, czyli systemu handlu emisjami obejmującego sektor rolno-spożywczy. Badanie miało sprawdzić, jak można wyceniać emisje z działalności rolniczej, a jednocześnie stworzyć finansowe zachęty do działań klimatycznych i rozwoju rolnictwa węglowego.
To ważne rozróżnienie: analiza Komisji nie oznacza decyzji o wprowadzeniu ETS3 ani przyjęcia podatku od krów.
Kto miałby płacić za emisje z rolnictwa?
To może być dla rolnika ważniejsze niż sama nazwa systemu. Komisja analizowała między innymi wariant, w którym obowiązek byłby nałożony bezpośrednio na gospodarstwa. W takim przypadku rolnik płaciłby w zależności od poziomu emisji związanych z produkcją.
Rozpatrywano również model, w którym koszt pojawiłby się wcześniej w łańcuchu produkcji, na przykład u producentów lub importerów nawozów i pasz. W takim przypadku część kosztu mogłaby zostać uwzględniona w cenach środków produkcji kupowanych przez rolników.
Analizowano także wariant dotyczący podmiotów znajdujących się dalej w łańcuchu, między innymi przetwórców mięsa i mleka.
To oznacza, że ewentualny przyszły system nie musi oznaczać prostego podatku od liczby krów.
Rolnik mógłby nie tylko płacić, ale też zarabiać
To aspekt, który w dyskusji o tzw. podatku od krów często jest pomijany. Komisja Europejska analizowała nie tylko sposoby wyceny emisji, lecz także mechanizmy, które mogłyby wynagradzać rolników i właścicieli gruntów za działania ograniczające emisje lub zwiększające pochłanianie CO₂.
Dla gospodarstwa oznaczałoby to potencjalnie dwa kierunki oddziaływania: koszt związany z emisjami oraz przychód za ich ograniczanie lub zwiększanie pochłaniania dwutlenku węgla.
Nie wiadomo jednak, czy taki system zostanie wprowadzony, w jakiej formie i według jakich stawek.
Dania jako pierwsza wprowadzi opłatę od emisji zwierząt
Dania jest dziś najważniejszym przykładem, ponieważ zdecydowała się na opłatę CO₂e od emisji związanych z hodowlą zwierząt. Rozwiązanie jest częścią szerszego porozumienia dotyczącego transformacji duńskiego rolnictwa i użytkowania gruntów.
Duńskiego przykładu nie należy traktować jako zapowiedzi automatycznego wprowadzenia identycznego rozwiązania w Polsce. Pokazuje on jednak, że opłacanie emisji z produkcji zwierzęcej stało się realnym instrumentem polityki gospodarczej, a nie tylko przedmiotem analiz.
Holandia ogranicza hodowlę, ale z innego powodu
Holandia jest często wymieniana obok Danii, ale jej sytuacja jest inna. Holenderska polityka wobec hodowli koncentruje się przede wszystkim na ograniczaniu emisji azotu i amoniaku. Podejmowano tam działania mające zmniejszyć presję środowiskową ze strony gospodarstw hodowlanych, w tym programy dobrowolnego wykupu części gospodarstw.
Nie jest to jednak ten sam mechanizm co duńska opłata od emisji gazów cieplarnianych. Dlatego jeżeli pojawia się kwota około 350–400 zł za krowę, jej źródłem jest przede wszystkim przykład duński, a nie holenderski system ograniczania emisji azotu.
Czy Unia chce ograniczyć hodowlę bydła?
Sama dyskusja o emisjach nie oznacza, że Unia Europejska zamierza zlikwidować produkcję zwierzęcą. KE podkreśla znaczenie hodowli dla europejskiego rolnictwa, a jednocześnie wskazuje na potrzebę dalszego ograniczania jej wpływu na klimat i środowisko. Równolegle rozwijane są rozwiązania związane z rolnictwem węglowym i wynagradzaniem za pochłanianie CO₂.
Z punktu widzenia rolnika ważne jest więc nie tylko pytanie, ile będzie kosztować emisja, lecz także czy gospodarstwo będzie mogło uzyskać wynagrodzenie za jej ograniczenie.
400 zł za krowę w Polsce? Na razie nie ma takich przepisów
Na dziś odpowiedź jest prosta: polski rolnik nie ma obowiązku płacenia 350 czy 400 zł rocznie za każdą krowę. Kwota blisko 400 zł jest kalkulacją wynikającą z duńskiego systemu i określonego założenia dotyczącego emisji jednej krowy. Duńska opłata ma zacząć działać w 2030 r. i jest rozwiązaniem krajowym.
W Polsce znacznie bardziej konkretną zmianą jest ETS2. Może on pośrednio wpłynąć na koszty paliw, ale nie wprowadza opłaty od bydła.
Krzysztof Zacharuk
