Fizjologiczny kryzys przy stole paszowym: mechanizmy spadku apetytu i adaptacja żwacza przed laktacją
Zagrożeniem czyhającym na krowy w okresie okołoporodowym jest utrata apetytu. Tracą go krowy już na 21 dni przed porodem. Największy spadek ma miejsce ok. 6–7 dni przed wycieleniem. Dotyczy to zwłaszcza wieloródek.
Utrata apetytu wiąże się z przemianami hormonalnymi. Wzrastają we krwi m.in. estrogeny, prolaktyna oraz poziom hormonu wzrostu. Maleje z kolei produkcja progesteronu. Pobranie paszy w tym czasie może spaść o 30–35%. Tak duży niedobór składników pokarmowych odbija się na metabolizmie krowy. Rozpoczyna ona uwalniać własne rezerwy energetyczne, co w konsekwencji może skutkować wystąpieniem schorzeń na początku laktacji, m.in. zatrzymaniem łożyska, zaleganiem poporodowym, ketozą, kwasicą, słabą odpornością cieląt czy przemieszczeniem trawieńca.
Zaleca się, by na 3 tyg. przed ocieleniem krowy otrzymywały dodatkowo 1 kg paszy treściwej, na 2 tyg. – 2 kg, zaś w ostatnim tyg. przed porodem – 3 kg. Wprowadzenie do dawki pokarmowej pasz treściwych, w których dominują węglowodany niestrukturalne (skrobia), stymuluje również rozwój śluzówki żwacza, szczególnie jego brodawek. Prawidłowe i pełne ich rozwinięcie zapewnia właściwe wchłanianie produktów fermentacji i ogranicza ryzyko występowania kwasicy metabolicznej. Na 3 tyg. przed ocieleniem wskazane jest zwiększenie w dawce ilości kiszonki z kukurydzy, która jest podstawową paszą objętościową w laktacji.
Białko na wagę sprawnego porodu: jak uchronić krowę przed powikłaniami i zapaleniami wymienia
Ważne jest też zapotrzebowanie na białko. Jego niedobór skutkuje: zatrzymaniem łożyska, gorączką poporodową, utrudnionym porodem, cichymi rujami czy stanami zapalnymi wymienia. W tym czasie dawka pokarmowa krowy powinna zawierać 12–14% białka. Najlepiej wprowadzić do dawki np. poekstrakcyjną śrutę sojową lub rzepakową w ilości 1 kg.
Strategiczne wsparcie mineralne: rola soli anionowych i precyzyjny bilans kationowo-anionowy
Nie bez znaczenia jest suplementacja w witaminy i minerały. Najwygodniej jest stosować gotowe mieszanki mineralno-witaminowe, przeznaczone dla krów w tym stanie fizjologicznym. W celu ograniczenia ryzyka występowania gorączki poporodowej oraz zapewnienia właściwego bilansu kationowego zaleca się stosować pod koniec okresu zasuszenia takie sole anionowe jak chlorek i siarczan sodu, wapnia oraz siarczan magnezu. Mieszanki powinny charakteryzować się stosunkiem wapnia do fosforu rzędu 0,8–1,0 do 1.
Podstępna hipokalcemia podkliniczna: wpływ niedoboru wapnia na motorykę żwacza i uruchamianie rezerw kostnych
Zjawiskiem niekorzystnym, towarzyszącym krowom w okresie okołoporodowym jest hipokalcemia, czyli niskie stężenie wapnia we krwi. Sądzi się, że 60–80% krów cierpi na podkliniczny niedobór wapnia. Ten ostatni wpływa na funkcjonowanie mięśni. W konsekwencji jest mniejsza ruchliwość krów (rzadziej podchodzą do stołu paszowego), zmniejsza się też kurczliwość mięśniówki żwacza, co pogarsza warunki dla procesów w nim zachodzących.
Brak wapnia to także przemieszczenie trawieńca po porodzie, opóźnienie inwolucji macicy oraz stany zapalne jej błony śluzowej, co m.in. jest jedną z głównych przyczyn ketoz po porodzie. Przy braku apetytu krowa nie jest w stanie pobrać optymalnej ilości wapnia w paszy. Musi go uwolnić z kości. Chodzi o to, by zmusić organizm krowy do wczesnego uwalniania wapnia z rezerw znajdujących się w kościach, jeszcze przed rozpoczęciem laktacji. Takie postępowanie może przyczynić się do ograniczenia częstości występowania gorączki okołoporodowej.
prof. dr hab. inż. Tadeusz Barowicz
Instytut Zootechniki-PIB w Krakowie
fot. D. Zieja
