Jak nadmiar potasu i błędy mineralne w zasuszeniu blokują uwalnianie rezerw wapnia
Niski poziom wapnia powodowany jest nadmiernym pobraniem w okresie zasuszenia przez krowy w dawce pokarmowej potasu oraz niedoborem magnezu. Niewłaściwe żywienie mineralne w tym okresie sprawia, że mechanizm uwalniania rezerw i blokowania wydalania wapnia (z moczem) nie jest sprawny. Pomimo obecności parathormonu (hormon przytarczyc odpowiedzialny m. in. za uwalnianie wapnia z kości) we krwi; receptory w kościach i nerkach nie reagują na jego obecność i nie uwalniają wapnia. Głównym winowajca jest pobierany z paszą w nadmiarze potas.
Przed porodem w dawkach pokarmowych nie powinno być więcej potasu niż 0,5% w suchej masie. Jednym ze skutecznych sposobów ograniczających pobranie dużych ilości potasu może być skarmianie słomy. Pewna część krów cierpi na hipokalcemię też z powodu zbyt niskiej koncentracji magnezu we krwi oraz niedoboru nadmiaru fosforu w dawkach w okresie poprzedzającym poród.
Ukryta pułapka w stadzie: bezobjawowa hipokalcemia u co drugiej krowy i diagnostyka po wycieleniu
Hipokalcemia jest często spotykanym schorzeniem. Sądzi się, że na postać dającą wyraźne objawy (hipokalcemia kliniczna) cierpi ok. 5-8% pogłowia krów mlecznych. Natomiast postać podkliniczna (bezobjawowa) dotyka prawie połowy pogłowia. Aby sprawdzić, czy posiadane stado jest zdrowe, 12-24 godz. po wycieleniu należy pobrać krew od krów i oznaczyć w niej poziom wapnia. Gdy poziom wapnia będzie o 30% obniżony, to świadczy, że w naszym stadzie występuje hipokalcemia.
Zakwaszanie organizmu solami anionowymi i kontrola pH moczu w walce ze stratami wapnia w siarze Zapobieganie hipokalcemii, to właściwe zasuszenie krowy przed porodem. Okres ten jest najlepszy na zgromadzenie zapasów wapnia w organizmie. W tym czasie należy pamiętać o pomiarze pH moczu. Wykonuje się go za pomocą papierków wskaźnikowych (lakmusowych), a optymalny jego poziom to 6,5-6,8. Rzadkością jednak jest wartość poniżej 7,0. Najczęściej przekracza 8,0. Zmusza to hodowcę do przeciwdziałania.
Najczęściej stosowane są wlewy lub bolusy wapniowe. O wiele skuteczniejsze jest stosowanie tzw. diety anionowej, czyli zwiększenia w dawce pokarmowej udziału anionów chlorkowych i siarczanowych. Uważa się, że sole amonowe winny być popularnym dodatkiem dla krów zasuszanych w ostatnich 3 tyg. ciąży. Celem podawania soli amonowych przed porodem jest zakwaszenie organizmu, po to, aby stworzyć warunki dla utrzymania fizjologicznego poziomu wapnia w sytuacji jego nadmiernego usuwania z organizmu w siarze i mleku. Z każdym kilogramem siary krowa traci ok. 2 g, zaś z mlekiem 1,2 g Ca. Na dietę anionową składają się sole zawierające w swoim składzie m. In. aniony chlorkowe i siarczanowa. Najczęściej są to siarczan wapnia oraz amonu oraz chlorek amonu i wapnia. Ich cechą charakterystyczną jest gorzki smak, przez co niechętnie pobierane są przez krowy. Przed podjęciem decyzji o sposobie podawania krowom soli anionowych oraz o ich dziennej warto zastanowić się nad ich ewentualnym wpływem na zmniejszenie pobrania paszy.
Może ono dochodzić do ok. 3%. Bardzo dobrym rozwiązaniem jest podawanie otoczkowanych soli amonowych. Są one przygotowane w taki sposób, aby nie powodować utraty apetytu. Stosując dodatek soli anionowych należy pamiętać o zwiększeniu podaży wapnia (150 g/dzień).
Stosowanie diety anionowej nie należy do najtańszych. Efekty jednak jej stosowania najczęściej są bardzo zadawalające i uzasadnione ekonomicznie, zwłaszcza, gdy uwzględni się konsekwencje hipokalcemii. Powoduje ona m. in. ograniczenie pobierania paszy i zaburza przemiany energetyczne, co wpływa na zdrowie oraz produkcyjność krów w okresie wczesnej laktacji. Subkliniczna hipokalcemia ponadto, powoduje zaburzenia w funkcjonowaniu układu odpornościowego, a także większe lub mniejsze problemy z rozrodem. Krowy, które w przeszłości cierpiały na hipokalcemię mają z reguły niższa skuteczność pierwszego zabiegu inseminacji oraz dłuższe okresy międzyciążowe. Hipokalcemia jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka innych schorzeń metabolicznych (np. ketoza). Krowy, które przeszły hipokalcemię są też zazwyczaj wcześniej brakowane ze stada.
Gdy krowa nie wstaje: natychmiastowy wlew dożylny i doustna stabilizacja poziomu wapnia
Leczenie polega na dożylnym podaniu preparatów zawierających wapń. Działają szybko, bo podawane są w kroplówce bezpośrednio do krwiobiegu. Podawanie preparatów doustnych, to jedynie wspomaganie leczenia. Gotowe preparaty wapnia dostępne są w specjalnych butelkach, łatwych w użyciu. Należy je stosować 2-3 razy dziennie przez kilka kolejnych dni po porodzie.
prof. dr hab. inż. Tadeusz Barowicz
Instytut Zootechniki-PIB w Krakowie
redagowała A. Arabska
