W etykietach środków często brakuje informacji o optymalnej temperaturze skutecznego działania produktu, a to bardzo istotne przy wyborze fungicydów na pierwsze zabiegi wiosną. Optymalnym zakresem skutecznego działania większości fungicydów jest przedział od 12 do 20°C, ale te właściwości substancji czynnych może znacznie poprawić formulacja i inne substancje pomocnicze będące w składzie preparatu.
Optymalna temperatura działania substancji czynnych fungicydów
Zabieg w warunkach maksymalnej zalecanej temperatury powietrza może powodować fitotoksyczność u rośliny chronionej, którą może pogłębić silna operacja promieni słonecznych. Skutkiem mogą być przypalone końcówki liści, a przy zabiegach T3 fitotoksyczność może dotknąć także kłosy. Pamiętajmy, że górną dozwoloną granicą stosowania fungicydów w zbożach jest temperatura powietrza 25°C. Tylko w wyjątkowych sytuacjach zabieg na granicy tej temperatury będzie skuteczny. Musi wtedy panować duża wilgotność powietrza i musi być pochmurnie. Ala to tylko teoria. Przy tak skrajnych warunkach termicznych najlepszym rozwiązaniem jest wykonywanie ochrony wieczorem i nocą.
Zabiegi wykonywane natomiast w warunkach minimalnych dozwolonych temperatur powietrza też powodują zmniejszenie skuteczności. To problem ochrony wczesną wiosną i wynika z wolniejszych w tych warunkach procesów fizjologicznych roślin (wyhamowują) oraz wolniejszego wnikania i rozprzestrzeniania się substancji czynnych, zwłaszcza fungicydów o działaniu systemicznym. Temperatura jest decydująca, ale nie zapominajmy, że na skuteczność fungicydów wpływa także: poprawne sporządzenie mieszaniny zbiornikowej zgodnie z instrukcją, dobrej jakości woda, sprawny opryskiwacz, dobrze dobrane dysze i ciśnienie robocze. Skuteczność zabiegu można poprawić przez dodawanie dozwolonych adiuwantów lub np. mocznika, który rozluźnia tkanki roślin i pomaga przenikać substancjom czynnym, a zabieg należy wykonać w okolicach południa, kiedy jest najcieplej, na suche rośliny.
Co wybierać na wczesne zabiegi chłodną wiosną?
Na większości etykiet środków ochrony roślin, a także na kartach ich bezpieczeństwa technicznego trudno znaleźć zapisy o zakresie temperatur, w których substancje czynne wykazują najwyższą skuteczność działania. To znacznie pomogłoby rolnikom i ułatwiłoby im dobór środków do stosowania w ekstremalnych zakresach termicznych zimnej wiosny lub gorącego lata. Przy trudnych decyzjach z tym związanych zachęcam do kontaktu z producentem środków.
Substancje czynne mają optymalne zakresy temperatur skutecznego działania i są pod tym względem spore różnice. Generalnie optymalnym przedziałem temperatur do wykonywania zabiegów fungicydowych jest 12–20°C, chociaż każda substancja czynna ma właściwy sobie optymalny zakres skutecznego działania. Jak radzą autorzy „Metodyki integrowanej ochrony pszenicy ozimej i jarej” – jeżeli jedynym składnikiem fungicydu zbożowego jest triazol (niestety ta grupa substancji systematycznie się kurczy) przy temperaturze poniżej 10°C nie powinniśmy wykonywać zabiegu. Jednak w tej grupie jest mefentriflukonazol, który działa od 4°C. Jeżeli środek zawiera substancję czynną z grupy chemicznej np. morfolin (np. fenpropidyna), może być stosowany w temperaturze niższej niż 10°C, nawet od 3, ale w praktyce od 5°C. Takie warunki często panują w czasie wykonywania pierwszych zabiegów wiosennych.
Właściwości substancji modyfikuje także formulacja
Przykłady optymalnych i minimalnych temperatur, przy których działają substancje czynne fungicydów pokazujemy w tabeli. Wiedza na ten temat ma kluczowe znaczenie przy planowaniu wykonania pierwszego wiosennego zabiegu fungicydowego w oziminach. Właściwości substancji czynnych może modyfikować skład i formulacja środków ochrony roślin. I miejmy też świadomość, że wybór substancji działającej w niskiej temperaturze nie oznacza jeszcze sukcesu. Ważne jest jak i jak długo substancja wnika i działa. Czy działa wyniszczająco – a zatem mocno i zwykle krótko, czy ma również działanie zapobiegawcze na dłużej.
W odwodzie, poza przykładowymi substancjami czynnymi fungicydów w tabeli, mamy też preparaty miedziowe i siarkowe. Są to co prawda nowoczesne nawozy dolistne, ale te pierwiastki wykazują bardzo dobre działanie ochronne, a miedź systemiczna działa systemicznie. Takie produkty z siarką i miedzią są najlepsze do najwcześniejszych zabiegów ochronnych wiosną w terminie T0. Miedź systemiczna może być stosowana i działa w temperaturach powyżej 0°C.
W przypadku fungicydów warto dodać, że produkty z taką samą substancją mogą różnić się skutecznością w dolnych granicach temperatur, np. ze względu na dobór substancji wspomagających, działanie użytych w trakcie tworzenia formy użytkowej produktu. Dodatki i formulacja mogą wpływać na szybkość pobrania i przemieszczania się substancji czynnej w roślinie. Działanie fungicydów w trudnych warunkach możemy poprawić stosując przeznaczone do tego adiuwanty. Pamiętajmy też, że fungicydy działające kontaktowo i wgłębnie nie są tak wrażliwe na temperaturę, jak te działające układowo.
Marek Kalinowski
