Mechanizmy stabilizujący lub rekompensujące straty
Odpowiedzi udzielił wiceminister rolnictwa i rozwoju wsi Jacek Czerniak, który stwierdził, że jeśli wystąpiłyby zakłócenia, istnieje możliwość uruchomienia mechanizmów przewidzianych w ramach wspólnej organizacji rynków rolnych, co stanowi element Wspólnej Polityki Rolnej.
– Przedstawiciele MRiRW biorą udział w regularnych spotkaniach różnych formacji Rady UE, jak i grup ekspertów KE podczas których omawiana jest bieżąca sytuacja rynkowa, prognozy zmian oraz rozważane są możliwości podjęcia działań interwencyjnych na szczeblu unijnym – czytamy w odpowiedzi.
Jednocześnie wiceminister Czerniak zapewnił, że resort rolnictwa na bieżąco i szczegółowo monitoruje sytuację rynkową w kraju i UE, a jeśli jest taka konieczność występuje z wnioskami do służb KE o uruchomienie mechanizmów stabilizujących rynek lub rekompensujących polskim producentom straty, jakie je ponieśli w związku z zakłóceniami.
Co może MRiRW, jeśli na rynkach rolnych występują zakłócenia?
Czerniak wskazał, że jeśli na rynkach rolnych występują zakłócenia, których następstwem jest np. gwałtowny spadek cen, to resort rolnictwa ma prawo do złożenia wniosku do KE o wdrożenie środków wyjątkowych, które są przewidziane w rozporządzeniu PE i Rady 1308/2023 roku ustanawiającym wspólną organizację rynków produktów rolnych Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 671.
– Należy także podkreślić, że przepisy prawne UE zobowiązują państwa członkowskie do respektowania jednolitych zasad wspólnej organizacji rynków rolnych i nie przyznają uprawnień do podejmowania na szczeblu krajowym samodzielnych decyzji o zastosowaniu mechanizmów interwencyjnych wpływających na stabilizację sytuacji i poprawę cen skupu, np. wprowadzenia cen minimalnych, marż na produkty rolne. Rynki poszczególnych produktów rolnych regulowane są rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013, ustanawiającym wspólną organizację rynków produktów rolnych – ocenił Czerniak.
Dopłaty bezpośrednie i wsparcie działań inwestycyjnych
Zdaniem Czerniaka, istotnym elementem WPR, który stabilizuje sytuację dochodową gospodarstw rolnych, jeżeli obserwowany jest brak stabilności relacji cen, są płatności bezpośrednie i wsparcie działań inwestycyjnych, czyli pieniądze.
Instrumenty ochronne handlowe
Wiceminister wymienił również instrumenty ochronne handlowe, których zakres dostępności został określony w umowach międzynarodowych oraz przepisach UE.
– W razie zagrożeń powodowanych przez import oraz w zależności od specyfiki danej sytuacji (jej okoliczności i przyczyn, stanu relacji traktatowych między UE a danym krajem pozaunijnym) państwo członkowskie UE, w tym Polska (MRiT), może wnioskować do Komisji Europejskiej o uruchomienie któregoś z przewidzianych przepisami handlowych środków ochronnych (środki antydumpingowe, antysubsydencyjne, środki ochronne WTO przed nadmiernym importem, środki wynikające z umów o handlu preferencyjnym). Aby taki wniosek miał szanse powodzenia, państwo wnioskujące powinno wykazać, że wniosek spełnia kryteria związane z danym środkiem ochronnym – czytamy w odpowiedzi.
Bilateralne środki ochronne w handlu
Czerniak wskazuje również, że w umowie z krajami Mercosur zostały ujęte zapisy dotyczące możliwości zastosowania bilateralnych środków ochronnych w handlu.
– 11 marca 2026 r. zostało przyjęte rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE nr 2026/687 wprowadzające do prawa unijnego ww. postanowienia. Regulacja ta określa procedurę wszczęcia i prowadzenia przez Komisję Europejską postępowania ochronnego w imporcie z Mercosuru towarów rolno-spożywczych. Postępowanie może się zakończyć decyzją o tymczasowym zawieszeniu preferencyjnej stawki celnej na dany produkt wynikającej z umowy z Mercosurem. Warunkiem do podjęcia takiej decyzji jest wykazanie w toku postępowania, że ma miejsce nadmierny import tego produktu i że powoduje on poważną szkodę produkcji unijnej lub grozi spowodowaniem takiej szkody. Istotnym postanowieniem ww. rozporządzenia jest zobowiązanie Komisji Europejskiej do stałego monitoringu importu wrażliwych produktów rolnych z Mercosuru i prezentowania w tej sprawie raportu przynajmniej co 6 miesięcy – wynika z odpowiedzi.
Czerniak dodaje jednak, że zastosowanie handlowych środków ochronnych leży w kompetencjach UE przy wiodącej roli KE.
– W Polsce tematyka unijnych postępowań ochronnych w handlu jest w kompetencji resortu właściwego do spraw gospodarki - obecnie jest nim Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Wprowadzenie przez Polskę innych środków handlowych niż te wynikające z umów międzynarodowych oraz przepisów UE - a zwłaszcza gdyby to miało nastąpić drogą jednostronnych działań (tj. bez uzgodnienia na poziomie UE zgodnie z obowiązującymi procedurami) - wiązałoby się z ryzykiem zaskarżenia takich działań przed sądami międzynarodowym, w tym TSUE. Mogłoby również prowadzić do działań odwetowych partnerów handlowych objętych takimi środkami, tj. wprowadzenia przez nich barier w dostępie do ich rynków dla polskiego eksportu – wynika z pisma.
Z odpowiedzi resortu rolnictwa jednoznacznie wynika, że system unijny nie pozwala Polsce na samodzielne stabilizowanie cen na rynkach rolnych, ale daje możliwość korzystania z szerokiego wachlarza instrumentów WPR oraz mechanizmów handlowych UE. W praktyce oznacza to, że w przypadku kryzysów rynkowych kluczową rolę odgrywa współpraca z KE, która, na wniosek państw członkowskich, w tym MRiRW, może uruchamiać działania interwencyjne i ochronne mające na celu ograniczenie strat producentów rolnych i stabilizację rynku.
oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. FB/KŁOS
