Od 1 maja 2026 zacznie obowiązywać tymczasowe wdrożenie umowy handlowej UE–Mercosur. Otworzy to drogę do zwiększonego importu do Unii m.in. wołowiny, drobiu, nabiału, cukru i etanolu na preferencyjnych warunkach celnych dla producentów z Ameryki Południowej. Niższe stawki będą jednak obowiązywać tylko w ramach ustalonych limitów ilościowych. W zamian państwa Mercosur mają obniżyć wysokie dotąd cła na towary przemysłowe z UE, w tym m.in. samochody.
Jak rolnicy będą chronieni w związku z umową UE- Mercosur?
W odpowiedzi na pismo Stowarzyszenia „Kłos” Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przedstawiło, jakie działania są już prowadzone oraz co resort planuje w związku z wejściem w życie umowy UE–Mercosur.
Kontrole importu już działają
Resort podkreśla, że import żywności spoza Unii Europejskiej od dawna jest objęty systemem kontroli. Każdy produkt trafiający na rynek UE musi spełniać unijne normy bezpieczeństwa i jakości, bo w przeciwnym razie nie zostaje dopuszczony do obrotu.
Kontrole prowadzą różne wyspecjalizowane służby, w zależności od rodzaju towaru. Odpowiadają za nie m.in. inspekcja weterynaryjna, sanitarna, ochrona roślin oraz inspekcja jakości handlowej. Każda z nich działa w swoim zakresie, ale w ramach wspólnego systemu nadzoru.
Dodatkowe działania wobec importu z Mercosur
Od 1 maja do 1 września 2026 r. planowana jest specjalna akcja kontrolna „Priority Control Action”, która obejmie w szczególności import z krajów Mercosur. Celem jest dokładniejsze monitorowanie zarówno bezpieczeństwa żywności, jak i ryzyk związanych z handlem i nieprawidłowościami.
Równolegle prowadzone są działania unijnych grup roboczych, które analizują skuteczność systemu kontroli i możliwe jego usprawnienia.
Więcej kontroli i badań żywności
W przypadku produktów roślinnych już zwiększono intensywność kontroli, a sprawdzanych może być nawet 10% przesyłek, podczas gdy unijne minimum to 1%. Na granicach prowadzone są również całodobowe kontrole jakości handlowej.
W 2026 roku zaplanowano także zwiększone badania laboratoryjne importowanej żywności – łącznie 1500 próbek. Mają one wykrywać m.in. pozostałości środków ochrony roślin i inne potencjalne zagrożenia dla konsumentów.
Możliwe zmiany w przepisach dotyczących żywności
Ministerstwo informuje również o pracach nad rozwiązaniami, które mogłyby czasowo ograniczyć import żywności zawierającej niedozwolone w UE środki ochrony roślin. Polska wnioskuje także do Komisji Europejskiej o zaostrzenie norm dotyczących pozostałości takich substancji w żywności.
Co w przypadku spadku cen i zakłóceń rynku?
W odpowiedzi na obawy rolników resort wskazuje, że w przypadku zakłóceń na rynku możliwe jest uruchomienie mechanizmów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej UE. Mogą one obejmować interwencję rynkową lub rekompensaty dla producentów.
Jednocześnie podkreślono, że państwa członkowskie nie mogą samodzielnie wprowadzać np. cen minimalnych czy innych jednostronnych regulacji rynku, ponieważ decyzje w tym zakresie zapadają na poziomie Unii Europejskiej.
Mechanizmy ochronne w umowie z Mercosurem
Umowa UE–Mercosur zawiera zapisy umożliwiające uruchomienie środków ochronnych. W przypadku nadmiernego importu i zagrożenia dla unijnych producentów możliwe będzie czasowe ograniczenie preferencji handlowych, np. poprzez zawieszenie niższych stawek celnych.
Komisja Europejska ma obowiązek monitorowania sytuacji i regularnego raportowania zmian w imporcie wrażliwych produktów.
Równe warunki produkcji w UE i krajach trzecich
Polska podnosi na forum Unii Europejskiej postulat, aby importowana żywność spełniała nie tylko normy bezpieczeństwa, ale również standardy produkcji obowiązujące w UE. Dotyczy to m.in. dobrostanu zwierząt i ochrony środowiska.
Z odpowiedzi Ministerstwa wynika, że system kontroli importu już działa i jest stopniowo wzmacniany, szczególnie w kontekście umowy UE–Mercosur. Rząd zapowiada dodatkowe kontrole, badania i działania legislacyjne, a także możliwość uruchomienia mechanizmów ochronnych na poziomie Unii Europejskiej.
Największą niewiadomą pozostaje jednak wpływ zwiększonego importu na ceny i sytuację na rynku rolnym – i to właśnie ten obszar będzie kluczowy w kolejnych miesiącach.
oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. MRiRW
