W wielu stadach problem nie polega na rzeczywistym braku rui, lecz na jej niewłaściwym wykrywaniu. Objawy rujowe mogą być słabo wyrażone, szczególnie u loszek i młodych loch. Czasami ruja trwa bardzo krótko lub przypada w godzinach, gdy zwierzęta nie są obserwowane.
Najskuteczniejszą metodą wykrywania rui pozostaje codzienny kontakt z knurem. Sam zapach knura nie wystarcza. Zwierzę powinno mieć możliwość bezpośredniego kontaktu przez kratę lub ogrodzenie. Dobrze wykrywać ruję rano i po południu, jeśli tylko harmonogram pracy w gospodarstwie na to pozwala. Wówczas można używać różnych knurów w poszczególnych porach dnia. Samiec traci zainteresowanie lochami po około godzinie i wydziela wtedy mniej feromonów, dlatego najlepiej stymulować lochy przy wykorzystaniu różnych knurów. Brak odpowiedniej ekspozycji na knura jest jedną z najczęściej spotykanych przyczyn opóźnionego dojrzewania płciowego loszek oraz słabszego ujawniania objawów rujowych u loch po odsadzeniu.
Stres blokuje rozród
Lochy są szczególnie wrażliwe na stres cieplny. Już przy temperaturach przekraczających 22–24°C obserwuje się spadek pobrania paszy, zaburzenia gospodarki hormonalnej oraz pogorszenie wyników rozrodu. Zbyt wysoka temperatura wpływa hamująco na produkcję hormonów przysadkowych, a więc na dojrzewanie komórek jajowych i występowanie rui, ale też na aktywność innych gruczołów wydzielniczych. Krycie w miesiącach letnich może skutkować mniejszą liczbą wyproszeń oraz prosiąt urodzonych w miocie. Sezonowość wpływa bowiem zarówno na utrzymanie ciąży, jak i na liczbę płodów ostatecznie zaimplantowanych w 35. dniu ciąży.
Przyczyny wydłużającego się okresu od odsadzenia do pokrycia często wynikają z nieprawidłowego żywienia loch –
tak pod względem wartości pokarmowej paszy, jak i sposobu jej zadawania w okresie laktacji. Szczególnie problem ten dotyczy loszek pierwiastek, u których oprócz wydłużonego okresu jałowienia może to skutkować także gorszą skutecznością krycia. Szczególnie narażone są młode lochy w pierwszej i drugiej laktacji, które jednocześnie produkują mleko i nadal rosną. U takich zwierząt nawet niewielkie błędy żywieniowe mogą skutkować znacznym wydłużeniem okresu od odsadzenia do rui. Produkcja mleka stanowi dla organizmu lochy ogromne obciążenie metaboliczne. Jeśli pobranie paszy jest niewystarczające, zwierzę zaczyna wykorzystywać własne rezerwy energetyczne. W efekcie dochodzi do pogorszenia kondycji, zaburzeń hormonalnych oraz opóźnienia powrotu aktywności jajników po odsadzeniu prosiąt.
Problem szczególnie widoczny u loszek
Problemy z rozrodem dotyczą zarówno zwierząt wychudzonych, jak i nadmiernie otłuszczonych. Nadmierne otłuszczenie prowadzi do zaburzeń hormonalnych, problemów porodowych oraz obniżenia płodności. Optymalna kondycja powinna być utrzymywana przez cały cykl produkcyjny, a nie tylko w okresie krycia.
Brak rui u loszek remontowych najczęściej wynika z:
- niewystarczającej stymulacji knurem,
- błędów żywieniowych,
- zbyt małej masy ciała,
- nieprawidłowego wieku pierwszego krycia,
- nadmiernego zagęszczenia zwierząt,
- stresu środowiskowego.
Przy remoncie stada wymagany jest regularny kontakt z samcem dwa razy dziennie po 15–20 minut od 170.–180. dnia życia. Pozwala to skutecznie pobudzić dojrzewanie płciowe i skrócić czas do wystąpienia pierwszej rui. Knur nie może przebywać stale w tym samym pomieszczeniu co loszki i musi być wystarczająco dojrzały, czyli powyżej 10. miesiąca życia.
Choroby zakaźne a zaburzenia rui u loch
W przypadku powtarzających się problemów rozrodczych nie można pomijać diagnostyki zdrowotnej. Wirus PRRS powoduje silne zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego i rozrodczego. W zakażonych stadach często obserwuje się nieregularne ruje, wydłużenie okresu od odsadzenia do krycia oraz zwiększoną liczbę loch nieprośnych. Zakażenia parwowirusem mogą prowadzić do zamierania zarodków, resorpcji płodów i zaburzeń rozrodu, które często są błędnie interpretowane jako brak rui. Leptospiroza może powodować poronienia, zaburzenia płodności oraz problemy z regularnością cyklów płciowych.
Pogorszenie efektywności rozrodu jest mocno odczuwalnym skutkiem występowanie grypy w stadzie. W przypadku loszek i młodych loch dochodzi do powtórek rui, spada współczynnik zapłodnień. Występują poronienia, wzrasta liczba prosiąt martwo urodzonych i zmumifikowanych, mioty są mniej wyrównane.
Dominika Stancelewska
